🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:49:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोपन
gopana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोपन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. छिपाव । दुराव ।
२. छिपाना । लुकाना ।
३. रक्षा ।
४. व्याकुलता ।
५. दीप्ति ।
६. तेजपत्ता नाम का मसाला ।
७. निंदा । भर्त्सना [को॰] ।
८. खतरा । आतंक (को॰) ।
९. हड़बड़ाहट । जल्दी [को॰] ।
१०. ईर्ष्या (को॰) ।
११. घबड़ाहट । परेशानी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गोपन n. (√ गुप्) guarding, protection, preservation, AV. xii, 4, 10; MBh. vi, xiii
hiding, concealment, Sāh.; Sarvad.; Kull. on Mn. ix, 72
reviling, abuse, W.
flurry, hurry, alarm, W.
light, lustre, W.
the leaf of Laurus Cassia, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (368,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गोपनं [गुप् भावे ल्युट्] 1 Guarding, protecting. --2 Hiding, concealing. --3 Reviling, abuse. --4 Flurry, hurry, alarm. --5 Light, lustre. --6 Envy, [] jealousy. --7 Perplexity, confusion. --ना 1 Protection. --2 Light, lustre.
गोपः, --गोपनं See under गुप्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0463-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोपन न० गुप--गोपने रक्षणे भावे ल्युट् । १ अपह्नवे कृतस्य कर्मणोऽप्रकाशने २ रक्षणे च “सैन्येन महता युक्तं भरद्वाजस्य गोपने” भा० भी० ५३ अ० । “क्षान्त्या मह्या- धारणे गोपने च” भा० आनु० २६ अ० । चु० गुप- दीप्तौ भावे ल्युट् । ३ दीप्तौ । गुप्य--ईर्ष्याकुलत्वयोः मावे ल्युट् । ४ ईर्ष्यायाम् ६ आकुलत्वे च । चु० गुप दीप्तौ गावे मुच् गोपना ६ दीप्तौ स्त्री ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2706,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोपनं, क्ली, (गुप् + भावे ल्युट् ।) अपह्नवः । (यथा, महानिर्व्वाणतन्त्रे । ४ । ७९ । “गोपनाद्धीयते सत्यं न गुप्तिरनृतं विना । तस्मात् प्रकाशतः कुर्य्यात् कौलिकः कुलसाध- नम् ॥”) कुत्सनम् । रक्षा । (यथा, राजेन्द्रकर्णपूरे । ३४ । “अधिकं समाप्तसमरः प्रथितो भुवनेषु गोपन- रसोत्कः ॥”) व्याकुलत्वम् । दीप्तिः । इति कविकल्पद्रुमे गुप- धात्वर्थदर्शनात् ॥ तमालपत्रम् । इति राज- निर्घण्टः ॥ तेजपात इति भाषा ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-358-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गोपन" आता है (18)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें