🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:12:39 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोमती
gomatī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोमती संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. एक नदी जो शाहजहाँपुर की एक झील से निकलकर सैदपुर के पास गंगा में मिली है । वाशिष्ठी ।
२. टिपरा (बंगाल) की एक छोटी नदी ।
३. एक देवी जिनका प्रधान स्थान गोमंत पर्वत पर है ।
४. एक वैदिक मंत्र ।
५. ग्यारह मात्राओं का एक छंद । जैसे,—पुत्रबंधु पुत्रजे । राम ब्याह कै तिते । फेरि धाम आइए । चित्त मोद ढाइए ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—मती (गो-मती), f. a place abounding in herds of cattle, RV. iv, 21, 4 and v, 61, 19
N. of a village in the north g. पलद्य्-अदि
(गो-मती), f. N. of a river falling into the Indus, RV. viii, 24, 30 and x, 75, 10
another river falling into the Ganges, MBh. iii, iv (metrically ˚ति, 513), vi, xii, xiii; Hariv.; R. &c.
(with or without विद्या) N. of a Vedic hymn or formula to be repeated during expiation for killing a cow, MBh. xiii; Hcat. i, 7
N. of Dākṣāyaṇī in the Go-manta mountain, MatsyaP. xiii, 28.
गो—मती f. of -मत्, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (366,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोमती, स्त्री, (बहवो गावो जलानि सन्त्यस्या- मिति । भूम्नि “तदस्यास्तीति ।” ५ । २ । ९४ । मतुप् । “उगितश्च ।” ४ । १ । ६ । इति ङीप् ।) स्वनामख्याता नदी । तत्पर्य्यायः । वाशिष्ठी २ । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, महाभारते । ६ । ९ । १७ । “गोमतीं धूतपापाञ्च चन्दनाञ्च महानदीम् ॥” अस्यास्तीरे महादेवस्त्र्यम्बकमूर्त्त्या विराजते । यदुक्तं महालिङ्गेश्वरतन्त्रे शिवशतनामस्तोत्रे । “त्र्यम्बको गोमतीतीरे गोकर्णे च त्रिलोचनः ॥” गङ्गा । यथा, काशीखण्डे । २९ । ५१ । “गोमती गु ह्यविद्या गौर्गौप्त्री गगनगामिनी ॥” पीठस्थानस्था भगवती । सा तु गोमन्तपर्व्वते वर्त्तते । यथा, देवीभागवते । ७ । ३० । ५७ । “गोमन्ते गोमती देवी मन्दरे कामचारिणी ॥” वैदिकमन्त्रभेदः । यथा, -- “पञ्चगव्येन गोघाती मासैकेन विशुध्यति । गोमतीञ्च जपेद् विद्यां गवां गोष्ठे च संवसेत् ॥” इति प्रायश्चित्ततत्त्वे शातातपः ॥ (गोविशिष्टायाम् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-360-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गोमती" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें