🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:50:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोरस
gorasa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मथानी से मथा दही (2.9.54) दण्डाहत · कालशेय · अरिष्ट
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोरस संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दूध । दुग्ध ।
२. दधि । दही ।
३. तक्र । मठा । छाछ ।
४. इंद्रियों का सुख । उ॰—गोरस चाहत फिरत हो गेरस चाहत नाहिं ।—बिहारी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—रस m. cow-milk, MBh.; R.; Yājñ. i; Suśr.; VarBṛS.
milk, Car. i, 27
buttermilk, L.
curdled milk, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (366,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोरस पु० ६ त० । १ गोर्दुग्धे २ दध्नि ३ तक्रे च हेम० । “आ- [] द्यानां मांसपरमं मध्यानां गोरसोत्तरम् । तैलोत्तरं दरिद्राणां भोजनं भरतर्षभ!” भा० उ० ३३ अ० । “शालाः शालीक्षुगोरसैः” भा० आश्व० ८५ अ० । गोरसानुप- भुञ्जान उपभोगांश्च भारत!” । भा० व० २३९ अ० । “अन्नं प्रर्य्युषितं भोज्यं स्नेहाक्तं चिरसंस्थितम् । अस्नेहा अपि गोधूमयवगोरसविक्रियाः” याज्ञ० अस्नेहस्य चिरस्थितस्य तद्विकारस्य भोज्यतामाह । “हरिद्रा गोरसो धान्यं पुनः पाकेन शुध्यति” स्मृतिः । ४ वाक्यरसे च “कोरसो गोरसं विना” उद्भटः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2718-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोरसः, पुं, (गवां रसः ।) दुग्धम् । दधि । तक्रम् । इति हेमचन्द्रः । ३ । ७२ ॥ (यथा, गोः रामा- यणे । ३ । २२ । ७ । “प्राप्तकामा जनपदाः सम्पन्नयवगोरसाः । विचरन्ति महीपाला यात्रार्थं विजिगीषवः ॥” “विषदा गुरवो रूक्षा ग्राहिणस्तक्रपिण्डकाः । गोरसानामयं वर्गो नवमः परिकीर्त्तितः ॥” इति चरके सूत्रस्थाने २७ अध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-363-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें