🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:38:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गोष्ठी
goṣṭhī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोष्ठी संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. वहुत से लोगों का समूह । सभा । मंडली ।
२. वार्तालाप । बातचीत ।
३. परामर्श । सलाह ।
४. एक ही अंक का वह रूपक या नाटक जिसमें पाँच या सात स्त्रियाँ और नौ या दस पुरुष हों ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—ष्ठी f. an assembly, meeting, society, association, family connections (esp. the dependent or junior branches), partnership, fellowship, MBh. (metrically ˚ष्ठि, v, 1536) &c.
conversation, discourse, dialogue, Pañcat.; Kād.
a kind of dramatic entertainment in one act, Sāh. vi, 274
N. of a village g. पलद्य्-आदि (Kāś.; Gaṇar. 325)
गो—ष्ठी f. of -ष्ठ, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (367,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गोष्ठिः --ष्ठी f. 1 An assembly, meeting. --2 Society, association. --3 Conversation, chitchat, discourse; गोष्ठी सत्कविभिः समं Bh. 1. 28; Māl. 10. 25; तेनैव सह सर्वदा गोष्ठीमनुभवति Pt. 2. --4 A multitude or collection. --5 Family connections, relatives, especially such as require to be maintained. --6 A kind of dramatic composition in one act. ˚पतिः {1} the chief of an assembly, president. {2} the master of a family.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0470-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोष्ठी स्त्री गावोऽनेकावाचस्तिष्ठन्ति अत्र स्था--घञर्थे क । ६ त० अम्बाम्बेति षत्वम्” गौरा० ङीष् । १ सभायां परिषदि । “तत्र गोष्ठीषु रथ्यासु सिद्धप्रव्रजितेषु च । भा० वि० ६ । २ परस्परालापे “गोष्ठीसुखमनुभवन्त- स्तिष्ठन्ति” हितो० । ३ पोष्यवर्गे च” । “विषं गोष्ठी दरिद्रस्य” चाणक्यः । ४ समूहे गोष्ठशब्दे उदा० । सभायाम् अस्य पुंस्त्वमपि । “समुच्छ्रयान् पर्वतसन्नि- राधान् गोष्ठान् हरीणां गिरिसेतुमालाः । भा० व० १७७ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2726,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोष्ठी, स्त्री (गावः बहुविधा वाचस्तिष्ठन्त्यत्र । गो + स्था + कः । स्त्रियां ङीष् ।) सभा । तस्या लक्षणविशेषः । “एकाङ्का कथिता गोष्ठी कैशिकीवृत्तिसंयुता । सम्भोगरसषट् पञ्च सप्त वा योषिदन्विता ॥ प्राकृतैर्नवभिः पुंभिर्दशभिर्व्वाप्यलङ्कृता । गर्व्वावमर्षसन्धिभ्यां हीना प्राकृतसम्मता ॥ [] वाद्याद्यैरन्विता नैव कर्त्तव्येयं विचक्षणैः ॥” इति सङ्गीतदामोदरः ॥ (गावोऽनेका वाचस्तिष्ठन्ति यत्र । गो + स्था + घञर्थे कः । ततः “अम्बाम्बगोभूमीति ।” ८ । ३ । ९७ । इति षत्वम् ।) संलापः । इति मेदिनी । ठे । ४ ॥ (यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । ४०० । “एवमनुष्ठिते चत्वारोऽपि ते एकस्थाने विहा- रिणः परस्परमनेकप्रकारगोष्ठीसुखमनुभवन्त- स्तिष्ठन्ति ॥”) पोष्यवर्गः । यथा, चाणक्ये । “विषं गोष्ठी दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम् ॥” (यथा च राजेन्द्रकर्णपूरे । ४७ । “कृत्वा बेलापुलिनलवलीपल्लवग्रासगोष्ठीं दिङ्मातङ्गाः सममथ सरिन्नाथपाथः पिबन्ति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-367-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गोष्ठी" आता है (12)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें