🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:42:17 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समिति
samiti
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
युद्ध के और नाम (2.8.106) समुदाय · संयत् · आजि · समित् · युध्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समिति संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. सभा । समाज ।
२. प्राचीन वैदिक काल की एक प्रकार की संस्था जिसमें राजनीतिक विषयों पर विचार हुआ करता था ।
३. किसी विशिष्ट कार्य के लिये नियुक्त की हुई कुछ आदमियों की सभा ।
४. युद्ध । संमर । लड़ाई ।
५. समानता । साम्य ।
६. सन्निपात नामक रोग ।
७. इकट्ठा होना । जुटना । मिलना (को॰) ।
८. झुंड । रेवड़ (को॰) ।
९. संतुलित करना । मर्यादित करना (को॰) ।
१०. आचारपद्धति । आचारसंहिता (जैन) । यौ॰—समितिमर्दन = युद्ध में परेशान करनेवाला । समिति- शाली = वीर । योद्धा । समितिशोभन = युद्ध में प्रमुख या श्रेष्ठ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. सम्-इति f. (for 2. See below) coming together, meeting, assembling, an assembly, council, RV.; AV.; MBh.; BhP.
a flock, herd, Kir.
association, society (personified as daughter of Prajā-pati), BhP.
a league, plot, RV.; AV.
encounter, hostile meeting, war, battle, Br.; MBh.; R.
sameness, likeness (cf. 2. सम), L.
(with Jainas) rule of life or conduct (five are enumerated, viz. ईर्या-, भाषा-, एषणा-, आदान-, and उत्सर्ग-स्˚), Sarvad.
2. सम्-इति ind. (for 1. See above) a sacred verse beginning with सम्, MW.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1164,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समितिः f. 1 Meeting, union, association. --2 An assembly. --3 Flock, herd; Ki. 4. 32. --4 War, battle; Ś. 2. 15; Ki. 3. 15; Śi. 16. 13. --5 Likeness, equality. --6 Moderation.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1099-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समिति स्त्री सम् + इण--आधारे क्तिन् । १ समायाम् अमरः [] २ युद्धे ३ सङ्केते च मेदि० । आर्हतमतसिद्धे प्राणिपीडापरि- हारेण सम्यग्गमने सा च पञ्चविधा अर्हतशब्दे ३८५ पृ० दृश्या ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5236-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समितिः, स्त्री, (संयन्त्यस्यामिति । सं + इण् + क्तिन् ।) सभा । (यथा, महाभारते । १ । २ । २२४ । “प्रभाते राजसमितौ सञ्जयो यत्र वा विभोः । ऐक्यात्म्यं वासुदेवस्य प्रोक्तवानर्ज्जुनस्य च ॥”) युद्धम् । (यथा, भागवते । २ । ७ । ३४ । “ये वा मृधे समितिशालिन आत्तचापाः काम्बोजमत्स्यकुरुसृञ्जयकैकयाद्याः ॥”) सङ्गः । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥ साम्यम् । इति हेमचन्द्रः ॥ (सन्निपातः । इति श्रीधरस्वामी ॥ यथा, भागवते । ११ । २५ । ८ । “प्रवृत्तिलक्षणे निष्ठा पुमान् यर्हि गृहाश्रमे । स्वधर्म्मे चानुतिष्ठेत गुणानां समितिर्हि सा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-276-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समिति" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें