🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:42:53 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ग्रामीण
grāmīṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ग्रामीण १ वि॰ [सं॰]
१. देहाती । गँवार ।
२. ग्राम (संगीत) संबंधी (को॰) ।
३. ग्राम या गाँव संबंधी (को॰) ।
ग्रामीण २ संज्ञा पुं॰
१. मुरगा ।
२. कौआ ।
३. सूअर ।
४. कुत्ता ।
५. ग्राम का वासी या निवासी (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ग्रामीण mfn. (Pāṇ. iv, 2, 94; 3, 25, Kāś.) produced in or peculiar to a village, W.
rustic, vulgar, rude, Bhpr.
ifc. See एक-
= ग्रामैः सम्भृत, L. (˚मीन)
(in music) chromatic, W.
ग्रामीण m. a villager, peasant, Kauś. 11; Bhartṛ. &c.
a dog, L.
= ˚म-कोल, L.
a crow, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (373,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ग्रामीण a. [ग्रामे भवः खञ्] 1 Vulgar, rude. --2 Chromatic. --3 Belonging to a village. --णः 1 A villager; ग्रामीणवध्वस्तमलक्षिता जनैश्चिरं वृतीन मुपरि व्यलोकयन् Śi. 12. 37; Amaru. 11. --2 A dog. --3 A crow. --4 A hog.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0474-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ग्रामीण पुंस्त्री ग्रामे भवः खञ् । १ कुक्कुरे, २ काके, मेदि० ३ ग्राम्यशूकरे च राजनि० । ४ ग्रामोद्भवे त्रि० । “ग्रामी- णस्य प्रथमतः पश्यतोगबयादिकम्” भाषा० । ग्रामीण- वध्वस्तमलक्षिता जनः” माघः । ५ गीलिकोषधौ, मेदि० ६ पालङ्क्यशाके च स्त्री राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2773,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ग्रामीणः, पुं, (ग्रामे भवः । ग्राम + “ग्रामाद्य- खञौ ।” ४ । २ । ९४ । इति खञ् ।) ग्राम्य- शूकरः । इति राजनिर्घण्टः ॥ कुक्कुरः । काकः । ग्रामोत्पन्ने त्रि । इति मेदिनी । णे । ४६ ॥ (यथा, भाषापरिच्छेदे । ७९ । “ग्रामीणस्य प्रथमतः पश्यतो गवयादिकम् । सादृश्यधीर्गवादीनां या स्यात् सा करणं मतम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-384-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ग्रामीण" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें