🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:35:59 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घास
ghāsa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पशुओं का चारा (2.4.167) यवस
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घास १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] १ आहार । खाद्यपदार्थ ।
२. चार । तृण । यौ॰—घासकुंद, घासस्था=चरागाह । घासकूट=पुआल की गाँज । तृणस्तूप ।
घास २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ घासि]
१. पृथ्वी पर उगनेवाले छोटे छोटे उदिभद् जिन्हें चौपाए चरते हैं । तृण । चारा । क्रि॰ प्र॰—काटना ।—चरना ।—छीलना । यौ॰—घास पात=(१) तृण और वनस्पति । (२) खर पतवार । कूड़ा करकट । घास फूस=(१) कूड़ा करकट । खर पतवार । (२) बेकाम चीज । मुहा॰—घास काटना या खोदना=(१) तुच्छ काम करना । छोटा और सहज काम करना । (२) व्यर्थ काम करना । निरर्थक प्रयत्न करना । उ॰—तुम सों प्रेमकथा को कहिबो मनो काटिबो घास ।—सूर (शब्द॰) । (३) किसी काम को बेपरवाही से जल्दी जल्दी करना । घास खाना=पशु बनना । पशु के समान हो जाना । घास छीलना=(१) खुरपे से घास को जड़ के पास से काटना । (२) दे॰ 'घास काटना' ।
२. एक प्रकार का रेशमी कपड़ा ।
३. कागज पन्नी आदि के महीन कटे हुए टुकड़े जो ताजिए या और किसी वस्तु पर सजावट के लिये चिपकाए जाती हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घास m. (Pāṇ. ii, 4, 38; vi, 2, 144) food, meadow or pasture grass, AV. (घासाद् घासम्, ‘one bit after the other’, gradually, xviii, 2, 26), VS.; TS. vi; TBr. i; MBh. &c.
घास , ˚सक, ˚सि See √ घस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (377,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घासः [घस् कर्मणि घञ्] 1 Food. --2 Meadow or pasture grass; घासाभावात् Pt. 5; घासमुष्टिं परगवे दद्यात् संवत्सरं तु यः Mb. --Comp. --कुंदं, --स्थानं a pasture. --कूटं hay-rick.
घासः See under घस्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0477-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घास पु० घस--कर्म्मणि घञ् । गवादीनां भक्ष्ये तुणभेदे अमरः । “घासमुष्टिं परगवे दद्यात् संवत्सरं तु यः” भा० आनु० ६९ अ० । “घासं दद्यात् परगवे” प्रा० त० २ भक्ष्यद्रव्यमात्रे च “अश्वायेव तिष्ठते घासमस्मै” यजु० ११ । ७५ । “घासं समिद्रूपम्” वेददी० । “कर्षितं व्याघितं क्लिष्टमपानीयमघासकम् । परिश्रान्तं च मन्दञ्च प्रहर्त्त- व्यमरेर्बलम्” भा० आ० १४४ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2795,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घासः, पुं, (घस्यतेऽसौ पशुभिरित्यर्थः । घस् + कर्म्मणि घञ् ।) गवाद्यदनीयतृणविशेषः । तत्पर्य्यायः । यवसम् २ । इत्यमरः । २ । ५ । १६७ ॥ यवसः ३ जवसः ४ । इति भरतः ॥ यवासम् ५ । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, पञ्चतन्त्रे । ४ । ५३ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-393-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "घास" आता है (27)
उट पत्ती । घास । तृणजवस घासघर्म घास । धूप । सूर्यातपयावस घास, डंठल आदि का पूला । जूरा । जौरापाशवपालन चरागाह । पशुओं के घास चरने का मैदानगवादनी घासजूरी घास, पत्तों या टहनियों का एक बँधा हुआ छोटा पूला । जुट्टी । जैसे, तमाखू…गोभा पु संज्ञा पुं॰ अंकुर । घासखोंता घास, फूस, बाल आदि का बना हुआ चिड़ियों का निवासंस्थान, जो प्रायः वृक्षो…कुट्टी घास, पयाल, या और चारे को छोटे छोटे टुकड़ों में काटने की क्रिया । क्रि॰…जुट्टा घास, पत्तियों या टहनियों का एक में बँधा पूला । आँटीजुट्टी घास, पत्तियों या टहनियों का एक में बँधा हुआ छोटा पूला । आँटिया । जूरी …मुट्ठा घास, फूस, तृण या ड़ंठल का उतना पूला जितना हाथ की मुट्ठी में आ सकेबनासपाती घास, साग पति आदि वनस्पतियाँ । दे॰ 'बनासपती'खेट खेतिहरों का गाँव । खेड़ा । खेरातृण वह उद्भिद् जिसकी पेडी़ या कांड में छिलके और हीर का भेद नहीं होता और जि…शाद पतन । गिरना । पड़नागवादन गोचर भूमि । चरागाहटाल नीचे ऊपर रखी हुई वस्तुओं का ढेर जो दूर तक ऊँचा उठा हो । ऊँचा ढेर । भार…पूरी एक प्रकार का प्रसिद्ध पकवान जिसे साधारण रोटी आदि की तरह महीन बेलकर खौल…काह पु ^१ क्रि॰ वि॰ क्या? कौन वस्तु?जून † संज्ञा पुं॰ समय । काल । बेस्रागददा रूई, पयाल आदि भरा हुआ बहुत मोटा और गुदगुदा बिछौना । भारी तोसक आदि । गद…घासी अग्निचरनी पशुओं के चरने का स्थान । चरी । चरागाहलेदी जलाशयों के किनारे रहनेवाली एक प्रकार की छोटी चिड़ियाबनासपती जड़ी, बूटी, पत्र, पुष्प इत्यादि । पौधों, पेड़ों वा लताओं के पंचांग में…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें