🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:19:50 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चंडा
caṃḍā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चंडा १ वि॰ स्त्री॰ [सं॰ चण्डा] उग्र स्वभाव की । कर्कशा ।दे॰ चंड ।
चंडा २ संज्ञा स्त्री॰
१. अष्टनायिकाओं में से एक । दुर्गा ।
२. चोर नामक गंधद्रव्य ।
३. केवाँच । कौंछ ।
४. सफेद दूब ।
५. सौंफ ।
६. सोवा ।
७. एक प्राचीन नदी का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चण्डा f. (g. बह्व्-आदि), N. of Durgā (esp. as incarnation for the purpose of destroying the Asura Mahiṣa, this exploit forming the subject of the Devīm. and being particularly celebrated in Bengāl at the Durgāpūjā about Oct. Nov.), MBh. vi, 797; Hariv. 10245
N. of one of the 8 Nāyikās or Saktis of Durgā, BrahmaP.; DevīP.
N. of an attendant of the 12th Arhat of the present Avasarpiṇī, L.
of a river, L.
of a plant (Andropogon aciculatus, L.; Mucuna pruritus, L.; Salvinia cucullata, L.; white Dūrvā grass, L.; लिङ्गिनी, L.), Suśr. i, iv; vi, 51
a kind of perfume (commonly Chor), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (383,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चंडा, --डी f. 1 An epithet of Durgā. --2 A passionate or angry woman: चं डी चंडं हंतु भ्युद्यता मां M. 3. 20; चंडी मामवधूय प दपतितं जातानुतापेव सा V. 4. 38; R. 12. 5; Me. 104. --डी 1 A term of endearment applied to one's mistress. --2 Hurt, injury. --Comp. --इंश्वरः, --पतिः an epithet of Śiva; पुण्यं यायास्त्रिभुवनगुरोर्धाम चंडीश्वरस्य Me. 33. --कुसुमः red oleander.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0482-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चण्डा स्त्री चडि--अच् चन--चमु वा ड तस्य नेत्त्वं वा टाप् । १ दुर्गानायिकाभेदे । उग्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका । चण्डा चण्डवती चण्डनायिकाप्यति चण्डिका” देवीपु० । जिनानां २ शासनदेवताभेदे हेम० । ३ चोरनामगन्धद्रव्ये अमरः ४ शङ्खपुष्पीद्रुमे मेदि० । ५ लिङ्गिनीलतायां ६ कपिकच्छ्वाम् ७ आखुपर्ण्यां ८ श्वे- तदूर्वायां च राजनि० । ९ नदीभेदे शब्दर० । एतासांच- ण्डवीर्य्यत्वात् तथात्वम् । १० कोपनायां स्त्रियां च स्त्री
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2849,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चण्डा, स्त्री, (चम् चण् वा + डः । चडि + अच् वा । ततष्टाप् ।) अष्टनायिकान्तर्गतनायिका- विशेषः । (यथा, देवीपुराणे । “चण्डा चण्डवती चण्डनायिकाप्यतिचण्डिका ॥”) अस्या ध्यानं यथा । चण्डां शुक्लवर्णां षोडश- भुजामित्यादि शेषं चण्डनायिकाध्यानवत् । इति देवीपुराणोक्तदुर्गोत्सवपद्धतिः ॥ जिनानां शासनदेवताविशेषः । इति हेमचन्द्रः ॥ चोर- नामगन्धद्रव्यम् । इत्यमरः । २ । ४ । १२८ ॥ (यथा, चरके सूत्रस्थाने तृतीयेऽध्याये । “कुष्ठं हरिद्रे सुरसं पटोलं निम्बाश्वगन्धे सुरदारुशिग्रु । ससर्षपं तुम्बुरुधान्यवन्यम् चण्डाञ्च चूर्णानि समानि कुर्य्यात् ॥”) शङ्खपुष्पी । इति मेदिनी । डे । १२ ॥ (यथा, सुश्रुते सूत्रस्थाने ३८ अध्याये ॥ “एलातगर- कुष्ठमांसीध्यामकत्वक्पत्रनागपुष्प प्रियङ्गुहरे- णुकाव्याघ्रनखशुक्तिचण्डास्थौणेयकश्रीवेष्टकचोच- चोरकबालकगुग्गुलुसर्ज्जरसतुरुष्ककुन्दुरुका- गुरुस्पृक्कोशीरभद्रदारुकुङ्कुमानि पुन्नागकेशर- ञ्चेति ॥” लिङ्गिनीलता । कपिकच्छुः । आखु- कर्णी । श्वेतदूर्व्वा । इति राजनिर्घण्टः ॥ नदी- विशेषः । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-418-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें