🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:44:00 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जघन
jaghana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अगला भाग (2.6.75)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जघन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कटि के नीचे आगे का भाग । पेड़ू ।
२. नितंब । चूतड़ । उ॰—सरस विपुल मम जघनन पर कल किंकिनि कलश सजावो ।—हरिश्चंद्र (शब्द॰) ।
३. सेना का पिछला भाग । उपयोगार्थ संरक्षित सैन्यदल (को॰) । यौ॰—जघनकूप = दे॰ जघनकूपक । जधनगौरव । जघनचपला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जघन m. (√ जंह्) [RV. i, 28, 2; v, 61, 3; vi, 75, 13] n. [AV. xiv, 1, 36; TS. ii; TBr. ii, &c.] the hinder part, buttock, hip and loins, pudenda, mons veneris (ifc. f(आ). [Pāṇ. iv, 1, 56, Kāś.] MBh. xiii, 5324; R.; Megh.)
the hinder part of an altar, Śulbas. iii, 52
rearguard, MBh. iii, v f., ix
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (408,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जघनं [वक्रं हंति हन् यङ् अच् पृषो˚; Uṇ. 5. 32] 1 The hip and the loins, the buttocks; घटय जघने कांचीमंच स्रजा कबरीभरं Gīt. 12. --2 The pudenda. --3 Rear-guard, the reserve of an army. --Comp. --अर्धः {1} the hinder part. {2} rear-guard. --कूपकौ (dual) the hollows of the loins of a handsome woman. --गौरवं weight of the hips; Ś. 3. 8. --चपला {1} an unchaste or libidinous woman; पत्यौर्विदेशयाते परमसुखं जघनचपलायाः Pt. 1. 173. {2} a woman active in dancing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0503-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जघन न० वक्रं हन्ति हन--यङ् अच् पृषो० । स्त्रीणां १ श्रीणिपुरोभागे, २ श्रोणौ च । “चीनांशुकमिव पीन- स्तनजघनायाः कुलीनायाः” उद्भटः । “जघनेन घनेन सा” भट्टिः । “गङ्गायमुनयोर्मध्ये पृथि- व्या जघनं स्मृतम् । प्रयागं जघनस्थानम्” भा० व० ८५ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3011,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जघनं, क्ली, (हन्यते इति । हन् + “हन्तेः शरीरा- वयवे द्वे च ।” उणां । ५ । ३२ । इति अच् द्बित्वञ्च । “अभ्यासाच्च ।” ७ । ३ । ५५ । इति कुत्वम् ।) स्त्रीकट्याः पुरोभागः । (यथा, माघे । ५ । २९ । “नाभिह्रदैः परिगृहीतरयाणि यत्र स्त्रीणां बृहज्जघनसेतुनिवारितानि ॥”) कटिः । इति मेदिनी । ने, ६७ ॥ (यथा, देवी- भागवते । १ । ९ । ८१ । “भगवान् द्बिगुणं चक्रे जघनं विस्मितौ तदा । शीर्षे सन्दधतां तत्र जघने परमाद्भुते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-502-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "जघन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें