🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:29:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जडता
jaḍatā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जड—ता f. = -भाव, W.
stiffness, senselessness, apathy, Suśr.; Ragh. ix, 46; Sāh.
stupidity, idiocy, MārkP. x, 13 and 33
inanimateness, Sarvad. iii, 40 and 42 f.
stupefaction, despair, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (409,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जडता, --त्वं 1 Dulness, aversion to work, slothfulness. --2 Ignorance, stupidity; Pt. 1. --3 (In Rhet.) Dulness, regarded as one of the 33 subordinate feelings; S. D. 175. --4 Stupefaction, numbness, stupor; U. 3. 12. --5 Dulness, timidity; Māl. 6. 15.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0504-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जडता स्त्री जड + भावे तल् । अपाटवे शीतलत्वे “उदञ्च द्रोमाञ्चं व्रजति जडतामङ्गमखिलम्” सा० द० “भुज- लता जडतामबलाजनः” रघुः । “अप्रतिपत्तिर्जडता स्यादिष्टानिष्टदर्शनश्रुतिभिः । अनिमिषनयननिरी- क्षणतुष्णीम्भावादयस्तत्र” सा० द० उक्ते व्यभिचारिगण- भेदे । ष्यञ् जाड्य त्व जडत्व तत्रार्थे न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3015,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जडता, स्त्री, (जडस्य भावः । जड + भावे तल् ।) जाड्यम् । तत्पर्य्यायः । स्तैमित्यम् २ शीतलत्वम् ३ अपाटवम् ४ । इति राजनिर्घण्टः (यथा, रघुः । ९ । ४६ । “अनयदासनरज्जुपरिग्रहे भुजलतां जडतामबलाजनः ॥” इयं हि व्यभिचारिभावविशेषः । अस्या लक्षणं यथा, साहित्यदर्पणे । ३ । १४४ । “अप्रतिपत्तिर्जडता स्यादिष्टानिष्ठदर्शनश्रुतिभिः । अनिमिषनयननिरीक्षणतूष्टीम्भावादयस्तत्र ॥”) विरहदुःखेन जीवनमात्रस्थितिः । इति रस- मञ्जरी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-504-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "जडता" आता है (20)
स्तंभ खंभा । थंभा । थूनीअज्ञान बोध का अभाव । जड़ता । मूर्खता । अविद्या । मोह । अजानपनसाध्वस भय । डरस्तैमित्य स्थिरता । कठोरता । अटलताइंद्रियस्वाप इंद्रियों को अपने विषयों का ज्ञान न होनाशीतलता ठंढापन । सर्दीस्तब्धि स्थिरता । कड़ापनविषण्णता विषण्ण या दुःखी होने का भावस्तब्धता स्तब्ध भाव । जड़तास्तभि असवेद्यता । जड़ताअज्ञता मूर्खता । नादानी । नासमझी । अजान— पन । अनाड़ीपनतैमित्य जड़तास्तंभता स्तंभ का भावअज्ञानता निर्बोंधता । जड़ता । मूर्खता । अविद्या । नासमझी । नादानीकरना चाहीए, इसका बोध न होनाकूरता ॰ स्त्री॰गेगलापन मूर्खता । जड़ता । भोंदूपनअज्ञानपन मूर्खता । जड़ता । नादानी । नासमझी । अजानपनमूर्खिमा मूर्खता । जड़ता । बेवकूफीहैवानियत जड़ता । बेवकूफी । मूर्खता । पशुता
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें