🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:41:49 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ज्वलन
jvalana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ज्वलन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. जलने का कार्य या भाव । जलन । दाह । उ॰—(क) अधर रसन पर लाली मिसी मलूम । मदन ज्वलन पर सोहति, मानहु धूम ।—(शब्द॰) । (ख) सुदसा ज्वलन सनेहवा कारन तोर । अंजन सोइ उर प्रगटत लगि दृग कोर ।—रहीम (शब्द॰) ।
२. अग्नि । आग ।
३. लपट । ज्वाला ।
४. चित्रक वृक्ष । चीता ।
ज्वलन वि॰
१. प्रकाश करनेवाला । प्रकाशयुक्त । दाहक [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्वलन mfn. (Pāṇ. iii, 2, 150) inflammable, combustible, flaming, ŚBr. xiii, 4, 4, 7; MBh. iii, 12239
shining, 769
ज्वलन m. fire, MaitrS. ii, 9, 1 (ज्वल्˚ or [Padap.] ˚लन), Mn. x, 103; Yājñ.; MBh. &c.
the number 3 Sūryas. ii, 20 f.
corrosive alkali, Suśr.
Plumbago zeylanica (or its root, Npr.), L.
ज्वलन n. blazing, VarBṛS.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (428,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ज्वलन a. [ज्वल्-युच्] 1 Flaming, shining. --2 Combustible. --नः 1 Fire; तदनु ज्वलनं मदर्पितं त्वरयेर्दक्षिणवातवीजनैः Ku. 4. 36, 32; Bg. 11. 29. --2 Corrosive alkali. --3 The number ‘three’. --नं Burning, blazing, shining. --Comp. --अश्मन् m. the sun-stone.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0520-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ज्वलन त्रि० ज्वल--ताच्छील्यादौ युच् । १ दीप्तिशीले, २ वह्नौ ३ चित्रकवृक्षे च पु० अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3182,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ज्वलनः, पुं, (ज्वलतीति । ज्वल + “जुचङ्क्रम्य- दन्द्रम्यसृगृधिज्वलशुचलषपतपदः ।” ३ । २ । १५० । इति युच् ।) अग्निः । (यथा, कला- विलासे । १ । ४ । “यत्र त्रिनयननयनज्वलनज्वालावलीशलभ- वृत्तिः । जीवति मानसजन्मा शशिवदनावदनकान्ति- पीयूषैः ॥”) चित्रकवृक्षः । इत्यमरः । १ । १ । ५६ ॥ (ज्वल + भावे ल्युट् ।) दहने, क्ली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-568-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ज्वलन" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें