🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:43:37 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तदा
tadā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तदा क्रि॰ वि॰ [सं॰] उस समय । तब । तिस समय ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तदा ind. (Pāṇ. v, 3, 15 and 19 ff.) at that time, then, in that case (often used redundantly, esp. after ततस् or पुरा or before अथ, MBh. &c.; correlative of यद् [AV. xi, 4, 4], यत्र [ChUp. vi, 8, 1], यदा [Mn.; MBh. &c.], यदि [Gīt.; Vet.; Hit.], यर्हि [BhP. i, 18, 6], यतस्, ‘since’, [MBh. xiii, 2231], चेद् [Śak. v (v.l.), Kathās. xi; Śrut.])
त˚दा-तदा then and then, Sāy. on RV. i, 25, 8
त˚दा-प्रभृति from that time forward, (correlative of यदाप्र्˚, R. iii, 17, 21; of यदा, Śak. vi, 4/5), R.; Ragh. ii, 38; Kathās. ii, 62
तर्हि तदा (correlative of यदि) then, Vet. iv, 24/25
यदा — तदा (both repeated or the verb being repeated), at any time when — then, Hit.
यदा-तदा at any time whatsoever, always, MBh. i, 6373; Naiṣ. viii, 39.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (434,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तदा ind. 1 Then, at that time. --2 Then, in that case; (corr. of यदा). Bg. 2. 52-53; Ms. 1. 52, 54-56; यदा यदा-तदा तदा ‘whenever’; तदाप्रभृति ‘since then,’ ‘thenceforward;’ Ku. 1. 53. --Comp. --मुख a. begun, commenced. --(खं) beginning.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0528-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तदा अव्य० तस्मिन् काले तद् + दाच् विभक्तित्वात् अ । तस्मिन् काले इत्यर्थे । “तदा विधिः कुण्डलनां विधोरपि” नैष० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3216,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तदा, व्य, (तस्मिन् काले । “तदो दा च ।” ५ । ३ । १९ । इति दा ।) तस्मिन् काले । इत्य- मरः । ३ । ४ । २२ ॥ सेइ समये इति भाषा ॥ (यथा, मनुः । १ । ५५ । “न च स्वं कुरुते कर्म्म तदोद्क्रामति मूर्त्तितः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-582-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें