🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:36:10 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तरी
tarī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तरी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. नाव । नौका ।
२. गदा ।
३. कपडा़ । रखने का पिटारा । पेटी ।
४. धूआँ । धूम ।
५. कपडे़ का छोर । दामन ।
तरी २ संज्ञा स्त्री॰ [फा़॰]
१. गीलापन । आर्द्रता ।
२. ठंढक । शीतलता ।
३. वह नीची भूमि जहाँ बरसात का पानी बहुत दिनों तक इकट्ठा रहता हो । कछार ।
४. तराई । तरहटी ।
५. समृद्ध । धनाढयता । मालवारौ ।
तरी † ३ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ तर ( = नीचे)]
१. जूते का तला ।
२. तलछट । तलौंछ ।
तरी †पु ४ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ ताड़] कान का एक गहना । तरिवन । कर्णफूल । उ॰—काने कनक तरी बर बेसरि सोहहि ।— तुलसी (शब्द॰) ।
तरी ५ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰] चाल । मृणाल । उ॰—जैसे सुंदर कमल को हंस ग्रहण करे तैसे पिता का चरण ग्रहण किया । जैसे कमल के तरे कोमल तरियाँ होती हैं, तिन तरियों सहित कमल को हंस पकड़ता है, तैसे तशरथ जी की अँगुरीन को राम जी ने ग्रहण किया ।—योग॰, पृ॰ १३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तरी (ईस्, L.) f. (g. गौरादि, Gaṇar. 48), a boat, ship (cf. ˚रि), MBh. i, 4228 f.; BhP. iv; Śiś. iii, 76 (cf. निस्-तरीक)
a clothes-basket (also ˚रि), L.
the hem of a garment (also ˚रि), L.
= ˚रणि-पेटक, L.
a club, L.
for स्तरी (smoke), W.
= स्तरी, a barren cow, MaitrS.
तरी f. See ˚र.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (438,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तर, तरण, तरणि, तरंड, तरि-री, तरीष &c. See under तॄ.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0532-a)
तरिः --रीः f. [तॄ करणे इ] 1 A boat; जीर्णा तरिः सरिदतीव गभीरनीरा Udb.; Śi. 3. 76. --2 A box for clothes. --3 The end or hem of a garment. --री 1 A small wooden baling-vessel. --2 A club. --3 Smoke. --Comp. --रथः an oar, a paddle.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0545-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तरि(री) स्त्री तॄ--करणे इ । १ नौकायाम्, २ वसनपेटके, इवस- नदशायाञ्च हेमच० । “जीर्णा तरिः सरिदतीव गभीर- नीरा” उद्भटः । “संसारसागररवावर्त्ततरिकाष्ठाय विष्णवे” भा० अनु० ४७ अ० । वा ङीप् । “तरीषु तत्रत्यमफल्गु भाण्डम्” माघः ।
तरी स्त्री तरि + ङीप् । १ तरिशब्दार्थे २ धूमे च त्रिका० ३ द्रोण्यां जटाधरः । ४ वस्त्रदशायां मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3251,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तरीः, स्त्री, (तरत्यनया इति । तॄ + “अवितॄस्तृ- तन्त्रिभ्य ईः ।” उणां । ३ । १५८ । इति ईः ।) नौका । (यथा, माघे । ३ । ७६ । “तरीषु तत्रत्यमफल्गुभाण्डम् ॥”) गदा । वस्त्रादिपेटकः । इत्युणादिकोषः ॥ धूमः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ द्रोणी । इति जटाधरः ॥ दशा । इति मेदिनी । रे, ४० ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-598-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "तरीः" आता है (11)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें