🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:01:47 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तर्कारी
tarkārī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
अरणी (जयन्ती) के नाम (2.4.65) जया · जयन्ती · नादेयी · वैजयन्तिका
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तर्कारी १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] अँगेथू का वृक्ष । अरणी वृक्ष ।
२. जैत का पेड़ ।
तर्कारी २ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰] दे॰ तरकारी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तर्कारी f. (g. गौरादि) Sesbania aegyptiaca, i, vi
Premna spinosa, VarBṛS. xliv, 9/10;
a kind of gourd, Npr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (440,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तर्कारी स्त्री तर्कमृच्छति ऋ--अण् ङीप् । जयन्तीवृक्षे । अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3257,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तर्कारी, स्त्री, (तर्कं ऋच्छतीति । ऋ + कर्म्म- ण्यण् ।” ३ । २ । १ । इत्यण् । ङीप् च ।) जयन्तीवृक्षः । इत्यमरः । ४ । २ । ६५ ॥ (पर्य्यायोऽस्या यथा, वैद्यकरत्नमालायाम् । “वैजयन्ती च तर्कारी जयन्ती विजया जया ॥” अस्या गुणा यथा, -- “तर्कारी वरुणं स्वादु सतिक्तं कफवातजित् ॥” इति वाभटे सूत्रस्थाने षष्ठेऽध्याये ॥ अस्याः व्यवहारो यथा, -- “तर्कारी विश्वशिग्रुसुरसवत्सकनिम्बजैः । पत्रमूलफलैस्तोयं शृतमुष्णञ्च सेचनम् ॥” इति चरके चिकित्सास्थाने सप्तविंशेऽध्याये ॥ इयं गणिकारिकापि वाच्या । तत्पर्य्याया यथा, “अग्निमन्थो जयः स स्याच्छ्रीपर्णी गणिकारिका । जया जयन्ती तर्कारी नादेयी वैजयन्तिका ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-599-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें