🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:52:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तुहिन
tuhina
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तुहिन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पाला । कुहरा । तुषार ।
२. हिम । बरफ ।
३. चंद्रतेज । चाँदनी ।
४. शीतलता । ठंढ़क ।
५. कपूर (को॰) ।
६. ओस (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तुहिन n. (Siddh. napuṃs. 41) frost, cold, mist, dew, snow, Pañcat. ii, 58; Ṛtus.; Kathās.; Rājat.; Prab.
moonlight, Uṇ. k.
camphor, Npr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (452,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तुहिन a. [तुह्-इनन् थस्वश्च Uṇ. 2. 52] Cold, frigid. --नं 1 Snow, ice. --2 Dew or frost; तृणाग्रलग्नैस्तुहिनैः पतद्भिः Rs. 4. 7, 3. 15. --3 Moonlight. --4 Camphor. --Comp. --अंशुः, --करः, --किरणः, --गुः, --द्युतिः, --रश्मिः {1} the moon; Śi. 9. 30. {2} camphor. --अचलः, --अद्रिः, --शैलः the Himālaya mountain; R. 8. 54. --कणः {1} a dew-drop; Amaru. 54. {2} a snow-flake. --शर्करा ice.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0543-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तुहिन न० तुह्यतेऽनेन तुह--इनन् ह्रस्वश्च । १ हिमे अमरः [] २ चन्द्रतेजसि उज्ज्वल० “तृणान्तलग्नैस्तुहिनैः पतद्भिः” ऋतुस० “सान्द्रस्तहिनान्तरितः” प्रबोधच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3339-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तुहिनं, क्ली, (तोहति अर्द्दति तुह्यतेऽनेनेति वा । तुह + “वेपितुह्योर्ह्रस्वश्च ।” उणां । २ । ५२ । इति इनन् गुणे कृते ह्रस्वश्च ।) हिमम् । इत्य- मरः । १ । ३ । १८ ॥ (यथा, आर्य्यासप्त- शत्याम् । ६३२ । “सा श्यामा तन्वङ्गी दहता शीतोपचारतीव्रेण । विरहेण पाण्डिमानं नीता तुहिनेन दूर्व्वेव ॥”) चन्द्रतेजः । इत्युणादिकोषः ॥ (यथा, पञ्च- तन्त्रे । २ । ५८ । “किं चन्दनैः सकर्परैस्तुहिनैः शीतलैश्च किम् । सर्व्वे ते मित्रगात्रस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥” शीतले, त्रि । यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ३६६ । “प्रसरतु शरत्त्रियामा जगन्ति धवलयतु धाम तुहिनांशोः । पञ्जरचकोरिकाणां कणिकाकल्पोऽपि न विशेषः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-641-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें