🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:51:34 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

तूण
tūṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तूण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. तीर रखने का चोंगा । तरकश । यौ॰—तूणधर, तूणधार = धनुर्धर ।
२. चामक नामक वृत्त का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तूण m. (g. शोणादि; g. गौरादि v.l.) ‘bearer’ (√ तुल्), a quiver, MBh. &c. (often du.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (452,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तूणः [तूण्-कर्मणि घज्] A quiver; मिलितशिलीमुखपाटलिपटलकृतस्मरतूणविलासे Gīt. 1; R. 7. 57. --णी 1 An internal disease by which the anus and the bladder become painfully affected. --2 The indigo plant. --3 [] A quiver; R. 9. 56; U. 4. 20; Mv. 1. 18. --Comp. --धरः --धारः an archer.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0543-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तूण सङ्कोचे अद० चुरा० उभ० सक० सेट् । तूणयति ते । अतुतूणत् त ।
तूण सङ्कोचे चु० उभ० सक० सेट् । तूणयति ते अतूतुणत् त ।
तूण पूरणे चु० आ० सक० सेट् । तूणयते, अतूतुणत् त ।
तूण पु० तूण्यते पूर्य्यते वाणैः तूण--पूरणे कर्म्मणि घञ् । इषुधौ वाणाधारे अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3339,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
तूण, क सङ्कोचे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां- परं-अकं-सेट् ।) दन्त्यवर्गाद्यादिः । क, तूणयति चक्षुः सङ्कुचितं स्यादित्यर्थः । इति दुर्गादासः ॥
तूण, क ङ पूरणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां- आत्मं-सकं-सेट् ।) क ङ, तूणयते । इति दुर्गा- दासः ॥
तूण, त् क सङ्कोचे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदन्त- चुरां-परं-अकं-सेट् ।) दीर्घी मूर्द्धन्योपधः । अतुतूणत् । इति दुर्गादासः ॥
तूणः, पुं स्त्री, (तूण्यते पूर्य्यते बाणैरिति । तूण + पूरणे घञ् ।) बाणाधारः । तत्पर्य्यायः । उपा- सङ्गः २ तूणीरः ३ निषङ्गः ४ इषुधिः ५ । इत्य- मरः । २ । ८ । ८८ ॥ तूणी ६ । इति शब्द- रत्नावली ॥ (यथा, महाभारते । ३ । १७ । ३ । “तूणखड्गधरः शूरो बद्धगोधाङ्गुलित्रवान् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-641-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "तूण" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें