🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:05:56 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दशन
daśana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दशन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दाँत ।
२. दाँत से काटना । दाँतों से काटने की क्रिया ।
३. कवच । वर्म ।
४. शिखर । चोटी । यौ॰—दशनच्छद । दशनवासस् = होंठ । दशनपद = दंत क्षत का स्थान अथवा जिह्न । दशनबीज ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दशन m. (√ दंश्) (n., L., Sch.) a tooth, Mn. &c. (ifc. f(आ). , iii, 10; MBh. xii; Megh. &c.)
a bite, Vātsyāy. i, 1, 2 a peak, L.
दशन n. (= दंश्˚) armour, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (472,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दशनः, --नं [दंश् भावे करणादौ वा ल्युट् नि˚ नलोपः] 1 A tooth; मुहुर्मुहुर्दशनविखंडितोष्ठया Śi. 17. 2; शिखरिदशना Me. 82; Bg. 11. 27. --2 Biting. --नः The peak of a mountain. --नं An armour; (also m.). --Comp. --अंशुः brightness of the teeth; Ku. 6. 25. --अंकः a tooth-mark, bite. --उच्छिष्टः {1} a lip. {2} a kiss. {3} a sigh. --छदः, --वासस् n. {1} a lip. {2} a kiss. --पदं a bite, tooth-mark; दशनपदं भवदधरगतं मम जनयति चेतसि खेदं Gīt. 8. --बीजः the pomegranate tree.
दशनः, --नं [दंश् भावे करणादौ वा ल्युट् नि˚ नलोपः] 1 A tooth; मुहुर्मुहुर्दशनविखंडितोष्ठया Śi. 17. 2; शिखरिदशना Me. 82; Bg. 11. 27. --2 Biting. --नः The peak of a mountain. --नं An armour; (also m.). --Comp. --अंशुः brightness of the teeth; Ku. 6. 25. --अंकः a tooth-mark, bite. --उच्छिष्टः {1} a lip. {2} a kiss. {3} a sigh. --छदः, --वासस् n. {1} a lip. {2} a kiss. --पदं a bite, tooth-mark; दशनपदं भवदधरगतं मम जनयति चेतसि खेदं Gīt. 8. --बीजः the pomegranate tree.
दशन, दष्ट See under दंश्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0553-1)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दशन न० दश्यतेऽनेन वा दन्श--भाषे करणादौ वा ल्युट् नि० नलोपः । १ कवचे वर्मणि २ शिखरे पु० मेदि० । ३ दन्ते पुंन० अमरः । “वभौ सदशनज्योत्स्ना सा विभोर्वदनीद्भवा” रघुः । “तनुलोमकेशदशनां मृद्वङ्गीमुद्वहेत् स्त्रियम्” मनुः । “ताम्बूलाक्तं दशनमसकृत् दर्शयन्तीह चेटी” सा० द० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3479,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दशनं, क्ली, (दश्यते इव शरीरमनेनेति । दन्श + करणे ल्युट् । दहदशेति निर्द्देशात् क्वचिद- कित्यपि नलोपः ।) कवचम् । शिखरे, पुं । इति मेदिनी । ने, ७४ ॥
दशनः, पुं, क्ली, (दश्यतेऽनेनेति । दन्श-- ल्युट् । दहदशेति निर्द्देशात् अत्र अकित्यपि न- लोपः ।) दन्तः । इत्यमरभरतौ ॥ (यथा, रघुः । ५ । ५२ । “उवाच वाग्मी दशनप्रभाभिः संवर्द्धितोरःस्थलतारहारः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-691-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "दशन" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें