🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:24:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

दाव
dāva
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
वन की आग के नाम (1.1.70) दव · वनहुताशन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
दाव १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वन । जंगल ।
२. वन की आग ।
३. आग । अग्नि ।
४. जलन । ताप । कष्ट । पीड़ा ।
दाव २ संज्ञा पुं॰ [देश॰]
१. एक प्रकार का हथियार ।
२. एक पेड़ का नाम । दे॰ धावरा ।
दाव ३ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ दावँ]
१. अवसर । सुयोग । उ॰— ले सँभारि सँवारि आपुहिं भिलहि नहिं फिर दाव ।—जग॰ बानी, पृ॰ ३५ । †
२. रिक्त स्थान । जगह । दावँ ।
३. छल । कपट । इष्टसाधन की कुटिल युक्ति या चालबाजी । यौ॰—दावपेंच = दावँपेंच । चालबाजी । उ॰— सारे दावपेच खुले पेचीदगी आने पर । यार गिरपतार हुआ खून के बहाने पर ।—बेला, पृ॰ ९१ । मुहा॰— दाव पेंच चलना = एक दूसरे को नीचा दिखाने के लिये चालें चलना । चतुरता की चालें चलना । उ॰— वाह किबला, आपके फेजाने सुहवत से हस पोख्ता मगज हो गए हैं ऐसे कच्चे नहीं कि हमपर किसी का दाव पेंच चले ।— फिसाना॰ भा॰ १, पृ॰ ९ ।
४. कुअवसर । बुरा मौका । उ॰— जिससे सुंदरदास जी के मठ वा असथल को बहुत भारी नुकसान पहुँचने का दाव व संभावना का रूप हो गयै हैं ।— सुंदर ग्रं॰ (जी॰), भा॰ १ पृ॰ १८६ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दाव m. (fr. √ 2. दु, Pāṇ. iii, 1, 142) conflagration, esp. a forest conflagration, ŚBr.; MBh. &c.
fire, heat
distress, L.
दाव m. n. a forest, MBh. (always connected with fire), Ragh. ii, 8.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (476,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
दावः [दुनाति-दु कर्तरि ण] = दव q. v. --Comp. --अग्निः, --अनलः, --दहनः a forest-conflagration; आनंदमृगदावाग्निः शीलशाखिमदद्विपः । ज्ञानदीपमहावायुरयं खलसमागमः ॥ Bv. 1. 109, 34.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0564-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दाव पु० दुनाति दु--कर्त्तरि ण । १ वने २ वनभवेऽनले च अमरः । “ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वन” भा० व० २६० श्लो० । “वनमिव दावपरीतम्” वृ० स० २४ अ० । “इदमिन्द्रः सदा दाव खाण्डवं परिरक्षति” भा० आ० २२३ अ० “दावं दग्ध्वा यथा शान्तं पावकं शिशिरा- त्यये” भा० द्रो० २९४२ श्लो० । “अधिज्यधम्बा विचचाण दावम्” रघुः । भावे घञ् । ३ उपतापे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3559,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
दावः, पुं, (दुनोति उपतापयतीति । दु + “दुन्यो- रनुपसर्गे ।” ३ । १ । १४२ । इति णः ।) वनम् । (यथा, महाभारते । १ । २२४ । ६ । “इदमिन्द्रः सदा दावं खाण्डवं परिरक्षति ॥”) वनवह्निः । इत्यमरः । ३ । ३ । २०५ ॥ (यथा, महाभारते । ३ । ६६ । १ । “उत्सृज्य दमयन्ती तु नलो राजा विशांपते ! । ददर्श दावं दह्यन्तं महान्तं गहने वने ॥”) अग्निः । इत्यमरटीकायां नीलकण्ठः ॥ उप- तापः । इति भरतकृतद्विरूपकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-706-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "दाव" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें