🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:55:33 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

द्विपद
dvipada
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
द्विपद १ वि॰ [सं॰]
१. जिसके दो पैर हों । जैसे, मनुष्य, पक्षी ।
२. जिसमें दो पद या शब्द हों ।
द्विपद २ संज्ञा पुं॰
१. वह जंतु जिसके दो पैर हों ।
२. मनुष्य ।
३. ज्योतिष के अनुसार मिथुन, तुला, कुंभ, कन्या और धनु लग्न का पूर्व भाग ।
४. वास्तुमंगल का एक कोठा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
द्वि—पद (द्वि-), mf(आ)n. 2-footed, MBh.; Kathās.
consisting of 2 Pādas, VS.; ŚBr. &c.
containing 2 words, VPrāt.
binomial, Col.
द्वि—पद m. a biped, (contemptuously) a man, Kathās. vi, 63
a brick 2 Pādas long, Śulbas.
N. of partic. signs of the zodiac, L.
द्वि—पद n. a kind of metre, Col.
a combination of 2 words, VPrāt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (505,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्विपद पु० द्वे पदे यस्य । “द्विपदे च चतुर्भेदा नृदेवपक्षि राक्षसाः” १ प्रश्नसारोक्ते सनुष्यादौ । २ द्विपदघटिते समासे पु० । ३ राशिभेदे च “मिथुनतुलाघटकन्या द्विपदाख्याश्चा- पपूर्वभागश्च” ज्यो० त० “द्विपदवशयाः सर्वे सिंहं विहाय चतुष्पदाः” ज्यो० त० । समा० द्वि० । ४ पदद्वये न० । ५ पदद्व- याद्यके वास्तुमण्डलस्थे कोष्ठभेदे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3820,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
द्विपदः, पुं, (द्बे पदे यस्य ।) मनुष्यः । (यथा, महाभारते । १ । ७४ । ५६ । “ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो गौर्वरिष्ठश्चतुस्पदाम् ॥”) देवः । पक्षी । राक्षसः । यथा, प्रश्नसारे । “द्विपदेऽपि चतुर्भेदा नृदेवपक्षिराक्षसाः ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-769-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "द्विपद" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें