🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:01:30 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धरती
dharatī
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धरती संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ धरित्री]
१. पृथ्वी । जमीन । मुहा॰—धरती का फूल = (१) खुमी । छत्रक । कुकुरमुत्ता । (२) नया उभरा हुआ धनी । नया निकला हुआ अमीर । (३) मेढक । धरती बाहना = (१) जमीन जीतना । (२) परिश्रम करना । मशक्कत करना ।
२. संसार । दुनिय़ा । जगत् ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔁 जिनके अर्थ में "धरती" आता है (37)
धरा पृथ्वी । जमीन । धरतीमहिका पृथ्वी । धरतीक्ष्मा पृथ्वी । धरती । यौ॰—क्ष्माघर = भूधर । पर्वत । क्ष्माधृति, क्ष्मापति, क…मेदिनी पृथ्वी । धरती । विशेष—पुराणों में मधुकैटभ के भेद से पृथ्वी की उत्पत्ति…इडिका पृथिवी । धरतीखगवती पृथिवी । धरतीअद्रिकीला पृथ्वी । धरतीखंडिनी पृथिवी । धरतीजीवधानी सब जीवों की आधारस्वरूपा, पृथ्वी । धरतीस्वसू पृथ्वी । धरतीस्थाया पृथ्वी । धरतीयल पु † संज्ञा स्त्री॰ पृथिवी । धरतीखित पु संज्ञा स्त्री॰ पृथ्वी । धरतीअराजो भूमि । धरती । जमीनधरातल पृथ्वी । धरतीधरिया पु संज्ञा स्त्री॰ पृथ्वी । धरतीक्षामा पृथ्वी । धरती । भूमिक्षुणी धरती । भूमिभूतघरा धरती । पृथ्वीजंतुमति पृथ्वी । धरतीकेलिशुचि पृथिवी । धरतीसागरांता पृथ्वी । धरतीधूरक्षेत्र पृथ्वी । धरतीसितवराहपत्नी पृथ्वी । धरतीइल कर्दम प्रजापति के एक पुत्र का नाम जो वाह्यलीक देश का राजा थाकू पिशाची । डाइनछित विभक्तमहि दे॰ 'मोहिं'गोम घोड़ों की एक भँवरी जो नाभि से ऊपर छाती की ओर रहती है । इसे लोग बहुत खर…अचला जो न चले । स्थिर । ठहरी हुईअविषी सरिता नदीभूमा अधिकता । बहुत्व । विशालता । प्रचुरतारसपति चंद्रमापांशुला कुलटासुरावनि देवताओं की माता, अदितिछमा दे॰ 'क्षमा'जमीन पृथ्वी (ग्रह) । जैसे,—जमीन बराबर सूरज के चारों तरफ घूमती है
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें