🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:14:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निभ
nibha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निभ १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्रकाश । प्रभा । चमक दमक ।
२. छल कपट (को॰) ।
३. ब्याज । बहाना (को॰) ।
४. प्राकटय । अभिव्यक्ति (को॰) ।
निभ २ वि॰ तुल्य । समान । उ॰—छतज नयन उर बाहु बिसाल । हिमगिरि निभ तनु कछु एक लाला ।—तुलसी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नि-भ mf(आ)n. (√ भा) resembling, like, similar (ifc.), MBh.; R. &c. (sometimes pleonast. after adj., e.g. चारु-निभानन, ‘handsome-faced’, Hariv., or comp. with a synonym, e.g. नग-निभोपम, ‘mountain-like’, MBh.; पद्म-पत्त्राभ-निभ, ‘like a lotus-leaf’, ib.)
नि-भ m. or n. appearance, pretext (only ifc. instr. Daś.; abl. Kathās.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (550,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निभ [नि-भा-क] (At the end of comp. only) Like, similar, resembling; उदबुद्धमुग्धकनकाब्जनिभं वहंती Māl. 1. 40; so चंद्रनिभानना &c. --भः, --भं 1 Appearance, light, manifestation. --2 Pretence, disguise, pretext. --3 A trick, fraud.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0623-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निभ त्रि० नि + भा--क । १ नितरां भासमाने २ सदृशे च सादृ- श्येऽस्य नित्यस० न पृथक् प्रयोगः । “प्रफुल्लतापिञ्छनि- भैरभीषुभिः” “मुखेन पूर्णेन्ढुनिभस्त्रिलोचना” माघः “प्रकृत्यन्यो निभाद्यन्थः स वा प्रत्यस उच्यते” शब्दश० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4071,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निभः, त्रि, (नियतं भातीति । नि + भा + क ।) सदृशः । इत्यमरः । २ । १० । ३८ ॥ (यथा, रघुवंशे । १० । ९ । “प्रबुद्धपुण्डरीकाक्षं बालातपनिभांशुकम् । दिवसं शारदमिव प्रारम्भसुखदर्शनम् ॥”) प्रकाशः । व्याजे, पुं । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-884-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें