🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:51:03 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पार्वत
pārvata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पार्वत १ वि॰ [सं॰]
१. पर्वत संबंधी ।
२. पर्वत पर होनेवाला ।
३. जहाँ पहाड़ हो ।
पार्वत २ संज्ञा पुं॰
१. महनिंब । बकायन ।
२. ईंगुर ।
३. शिलाजतु । सिलाजीत ।
४. सीसा धातु ।
५. एक अस्त्र ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पार्वत mf(ई)n. (fr. पर्वत) being in or growing on or coming from or consisting of mountains
mountainous, hilly, MBh.; Hariv.; Pur. (cf. Pāṇ. iv, 2, 67, Sch.)
पार्वत m. Melia Bukayun, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (622,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पार्वत a. (ती f.) [पर्वते भवः अण्] 1 Being or living on a mountain. --2 Growing on or coming from a mountain. --3 Mountainous.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0698-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पार्वत त्रि० पर्वते भवः अण् । १ पर्वतजातमात्रे (घोडा- निम) २ निम्बभेदे ३ दुर्गायां स्त्री ङीप् अमरः । ४ श- [] ल्लक्यां ५ गोपालपूतिकायां स्त्री मेदि० ६ जीवन्त विश्वः ७ द्रौपद्यां ८ सौराष्ट्रमृत्तिकायाम् रत्नमाला ९ क्षुद्रपा षाणभेदायां १० धातक्यां राजनि० तत्र दुर्गायां पार्व- तीशब्दनिरुक्तिर्यथा “तिथिभेदे कल्पभेदे पर्वभेदप्रभेदतः । ख्यातौ तेषु च विख्याता पार्वती तेन कीर्त्तिता । महोत्सवविशेषश्च पर्वस्विति प्रकीर्त्तितम् । तस्याधिदेवी या सा च पार्वती परिकीर्त्तिता । पर्वतस्य सुता देवी साविर्भूता च प- र्वते । पर्वताधिष्ठातृदेवी पार्वती तेन कीर्त्तिता” इति प्रकृतिखण्डे दुर्गोपाख्याने ५४ अ० । ११ अन्ने स्त्री ब० व० निघण्टुः तत्र वार्वत्यः इति पाठान्तरं तत्रार्थे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4319-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पार्व्वतः, पुं, (पर्व्वते भवः । “विभाषा मनुष्ये ।” ४ । २ । १४४ । इति पक्षे अण् ।) महानिम्बः । इति रत्नमाला ॥ घोडानिम् इति भाषा ॥ (अस्त्र- विशेषः । यथा, महाभारते । १ । १३६ । २० । “भौमेन प्राविशद्भूमिं पार्व्वतेनाभवद्गिरिः ॥”) पर्व्वतसम्बन्धिनि, त्रि ॥ (यथा, महाभारते । १ । ९० । १० । “यावत् पृथिव्यां विंहितं गवाश्वं सहारण्यैः पशुभिः पार्व्वतैश्च ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-127-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें