🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:30:52 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पिधान
pidhāna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
आवरण के और नाम (1.3.15) अपिधान · तिरोधान · आच्छादन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पिधान संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. आच्छादन । आवरण । पर्दा । गिलाफ ।
२. ढक्कन । ढकना ।
३. तलवार का मान । खड्गकोष
४. आच्छादित करने की क्रिया (को॰) ।
५. पु किवाड़ । उ॰—सुख के निधान पाए हिए के पिधान लाए ठग के से लाड़ू खाए प्रेममधु छाके हैं—तुलसी (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पि-˚धान n. (m. g. अर्धर्चादि) covering, stopping, shutting, closing, Mālav.; Sāh.
a cover, lid, sheath &c., MBh.; Kāv. &c.; (-वत् mfn. covered with a lid, Rājat.)
a partic. process to which quicksilver is subjected, Sarvad.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (627,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अपिधानं, --पिधानं 1 Covering, concealing, concealment. --2 A cover, lid, covering (fig. also); [] अमृतापिधानमसि स्वाहा; नैकजलदच्छत्रापिधानं जगत् Mk. 5. 24; a cloth for covering.
पिधानं 1 Covering, concealing. --2 A sheath. --3 A wrapper, cloak. --4 A lid or top.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0118-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिधान न० अपि + धा--ल्युट् अक्लोपः । १ छादने अमरः २ उदञ्चने च हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4337,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पिधानं, क्ली, (अपि + धा + ल्युट् । अपेरल्लोपः ।) छदनम् । इत्यमरः । १ । ३ । १३ ॥ (यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ४८१ । “युगपज्जघनोरःस्तनपिधानमधुरे ! त्रपास्मिता- र्द्रमुखि ! । लोलाक्षि ! नैष पवनो विरमति तव वसनपरि- वर्त्ती ॥”) उदञ्चनम् । इति हेमचन्द्रः । ४ । ९२ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-150-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पिधान" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें