🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:29:53 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पीवर
pīvara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पीवर १ वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ पीवरा] [संज्ञा पीवरता, पीवरत्व]
१. मोटा । स्थुल । तगड़ा । उ॰—सुढर अंस पीवर रुचिर, परम ललित भुज बेलि । —घनानंद, पृ॰ २६० ।
२. भारी । गुरु । वजनी ।
पीवर २ संज्ञा पुं॰
१. कछुआ ।
२. जटा ।
३. तामस मन्वंतर के सप्तर्षि में से एक ऋषि का नाम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पीवर mfn. fat, stout, large, plump, thick, dense, full of or abounding with (comp.), MBh.; Kāv. &c.
पीवर m. a tortoise, L.
N. of one of the Saptarṣis under Manu Tāmasa, MārkP.
of a son of Dyuti-mat, VP.
पीवर n. N. of a Varṣa in Krauñca-dvīpa, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (630,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पीव, पीवर, पीवस a. Fat, corpulent
पीवर a. (रा or री f.) [प्यै-ष्वरच् संप्र˚ दीर्घः] 1 Fat, large, stout, fleshy, corpulent; R. 3. 8; 5. 65; 19. 32. --2 Plump, thick. --रः A tortoise. --री 1 A young woman. --2 A cow --Comp. --स्तनी {1} a woman with fat or large breasts. {2} a cow with a large udder.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0705-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पीवर त्रि० प्यै--ष्वरच् सम्प्र० दीर्घः । १ स्थूले उपचितावयव- युक्ते (मोटा) अमरः स्त्रियां ङीष् । तामसमन्वन्तरे २ सप्तर्षिभेदे पु० मार्क० पु० ७४ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4347,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पीवरः, त्रि, (प्यायते वर्द्धते इति । प्यैङ् + “छित्वरच्छत्वरधीवरपीवरमीवरचीवरतीवर- नीवरगह्वरकट्ठरसंयद्वराः ।” उणां । ३ । १ । ष्वरच् । सम्प्रसारणं दीर्घश्च ।) उपचिता- वयवः । मोटा इति भाषा । तत्पर्य्यायः । पीनः २ पीवा ३ स्थूलः ४ । इत्यमरः । ३ । १ । ६१ ॥ (यथा, आर्य्यासप्तशत्याम् । ४२० । “भयपिहितं बालायां पीवरमूरुद्वयं स्मरोन्निद्रः । निद्रायां प्रेमार्द्रः पश्यति निःश्वस्य निःश्वस्य ॥” पुं, तामसमन्वन्तरीयसप्तर्षिभेदः । यथा, मार्क- ण्डेये । ७४ । ५९ । [] “ज्योतिर्धामा पृथुः काव्यश्चैत्रोऽग्निर्वलकस्तथा । पीवरश्च तथा ब्रह्मन् ! सप्त सप्तर्षयोऽभवन् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-161-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पीवर" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें