🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:53:37 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पुच्छ
puccha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पुच्छ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. दुम । पुँछ ।
२. किसी वस्तु का पिछला भाग ।
३. पुँछ जिसमें बाल हों (को॰) ।
४. मोर की पुँछ (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पुच्छ m. n. (ifc. f(आ or ई). cf. Pāṇ. iv, 1, 55, Vārtt. 1-3) a tail, the hinder part, AV. &c. &c.
last or extreme end (as of a year), ŚāṅkhBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (631,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पुच्छः --च्छं 1 A tail in general; पश्चात्पच्छं वहति विपुलं U. 4. 27. --2 A hairy tail. --3 A peacock's tail --4 The hinder part. --5 The end of anything. --Comp. --अग्रं, --मूलं the tip of the tail. --कंटकः a scorpion. --जाहं the root of the tail.
पुच्छः --च्छं 1 A tail in general; पश्चात्पच्छं वहति विपुलं U. 4. 27. --2 A hairy tail. --3 A peacock's tail --4 The hinder part. --5 The end of anything. --Comp. --अग्रं, --मूलं the tip of the tail. --कंटकः a scorpion. --जाहं the root of the tail.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0706-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पुच्छ प्रसादे भ्वा० पर० अक० सेट् । पुच्छति अपुच्छीत् पुपुच्छ रायमुकुटः ।
पुच्छ पु० न० अर्द्धर्च्चा० । पुच्छ--अच् । १ लाङ्गूले अमरः । २ पश्चा- द्भागे न० मेदि० ३ लोमवक्काङ्गूले ४ कलाषे च पु० उणादि० बहुव्रीहौ एतदन्तात् ङीष् कवरपुच्छी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4350,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पुच्छ, प्रसादे । इत्यमरटीकायां रायमुकुटधृत- धातुः ॥ (भ्वां-परं-अकं-सेट् ॥)
पुच्छः, पुं, क्ली, (पुच्छतीति । पुच्छ प्रसादे + अच् ।) लाङ्गूलम् । इत्यमरः । २ । ८ । ५० ॥ (यथा, देवी- भागवते । ५ । ७ । १६ । “खुरघातैस्तथा देवान् पुच्छस्य भ्रमणेन च । स जघान रुषाविष्टो महिषः परमाद्भुतः ॥”) पश्चाद्भागे, पुं, । इति मेदिनी । छे, ५ ॥ (यथा, महाभारते । ७ । ६ । २८ । “उल्का ज्वलन्ती संग्रामे पुच्छेनावृत्य सर्व्वशः ॥”) लोमवल्लाङ्गूलेकलापे च, क्ली । इत्युणादिकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-163-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पुच्छ" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें