🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:26:13 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रदान
pradāna
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रदान संज्ञा पुं॰ [सं॰] देने की क्रिया । देना । उ॰— तुम अन्य प्रदान करो, न करो ।— अर्चना, पृ॰ ४४ ।
२. दान । बखशीस ।
३. विवाह । शादी ।
४. अंकुश । सृणि ।
५. वलि । नैवेद्य [को॰] ।
६. प्रत्याख्यान । खंडन (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. प्र-दान n. (for 2. See below) giving, bestowal, presentation (esp. of an offering in the fire; also N. of the sacred text recited on this occasion), TS. &c. &c.
a gift, donation, Mn.; MBh. &c.
giving away in marriage, Mn.; Yājñ. &c.
applying (of a clyster), Suśr.
turning (the eyes), Kum.
making (an attack), Pañcat.
uttering (a curse), VP.
granting (a boon), MBh.
teaching, imparting, announcing, declaring, Mn.; R.; Kathās.
2. प्र-दान n. (√ दो) a goad, L. (for 1. See under प्र- √ 1. दा).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (679,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रदानं 1 Giving, granting, bestowing, offering; वर˚, अग्नि˚, काष्ठ˚ &c. --2 Giving away in marriage; वैखानसं किमनया व्रतमाप्रदानाद्व्यापाररोधि भदनस्य निषोवेतव्यं Ś. 1. 27. --3 Imparting, instructing; विद्या˚. --4 A gift, donation, present. --5 A goad. --6 An oblation. --Comp. --शूरः a very munificent man, donor.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0748-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रदान न० प्र + दा--भावे ल्युट् । प्रकृष्टदाने “प्रदानं स्वाम्य- कारणम्” मनुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4469,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रदानं, क्ली, (प्र + दा + भावे ल्युट् ।) दानम् । इति शब्दरत्नावली ॥ प्रकृष्टदानञ्च । (यथा, मनौ । ३ । २४० । “होमे प्रदाने भोज्ये च यदेभिरभिवीक्ष्यते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-274-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रदान" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें