🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:58:31 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रश्रय
praśraya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
प्रेमपूर्ण विनती (3.2.25) प्रणय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रश्रय १ संज्ञा पुं॰ [ सं॰ ] शिथिलता । ढिलाई । ढिलापन [को॰] ।
प्रश्रय २ संज्ञा पुं॰ [ सं॰ ]
१. आश्रयस्थान ।
२. टेक । सहारा । आधार ।
३. विनय । नम्रता । शिष्टता ।
४. स्नेह । प्रणय । अनुराग (को॰) ।
५. महाभारत में वर्णित धर्म से उत्पन्न एक देवता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-श्रय &c. See प्र-√ श्रि.
प्र-श्रय m. leaning or resting on, resting-place, ŚārṅgP.
inclining forward i.e. respectful demeanour, modesty, humbleness, affection, respect, civility (personified as a son of Dharma and Hrī), MBh. &c. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (696,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रश्रयः, --प्रश्रयणं 1 Respect, courtesy, civility, politeness, respectful or courteous behaviour, humility; समागतैः प्रश्रयनम्रमूर्तिभिः Śi. 12. 33; R. 10. 70, 83; U. 6. 23; सप्रश्रयं respectfully, modestly. --2 Love, affection, regard; Pt. 2. 2.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0763-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रश्रय पु० प्र + श्रि--करणे अच् । प्रणये अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4495,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रश्रयः, पुं, (प्रश्रयणमिति । प्र + श्रि + भावे अच् ।) प्रणयः । इत्यमरः । ३ । २ । २५ ॥ (यथा, कामन्दकीयनीतिसारे । ८ । ८ । “अदीर्घसूत्रताक्षौद्रं प्रश्रयः स्वप्रधानता । प्रकृतिस्फीतता चेति विजिगीषुगुणाः स्मृताः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-297-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें