🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:04:09 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रहास
prahāsa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रहास संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अट्टहास । जोर की हँसी । ठहाका । गहरी हँसी ।
२. नट ।
३. शिव ।
४. कार्तिकेय का एक अनुचर ।
५. उपेक्षा । तिरस्कार (को॰) ।
६. व्यंग्य कथन । कटूक्ति
७. रंगों की चमक (को॰) ।
८. सोमतीर्थ का एक नाम । दे॰ प्रभास—२ । विशेष—इस अर्थ में यह शब्द 'प्रभास' का प्राकृत रूप जान पड़ता है ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚हास m. loud laughter, laughter, Hariv.; Kāv.
derision, irony, Pāṇ. i, 4, 106 &c.
appearance, display, Veṇīs.
splendour, of colours, Jātakam.
an actor, dancer, L.
N. of Śiva, L. (cf. ˚हस)
of an attendant of Ś˚, MBh.
of a Nāga, ib.
of a minister of Varuṇa, R.
of a Tīrtha (w.r. for ˚भास?), L.
प्र-˚हास n. (with भरद्-वाजस्य) N. of a Sāman (w.r. for प्रासाह), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (700,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रहासः 1 Violent or loud laughter. --2 Ridicule, derision. --3 Irony, satire. --4 A dancer, an actor. --5 N. of Śiva. --6 Appearance, display; Ve. 2. 28. --7 N. of a place of pilgrimage; cf. प्रभास.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0768-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रहास पु० प्रकृष्टो हासोऽस्थ । १ शिवे त्रिका० २ नटे धरणिः ३ सोमतीर्थे जटा० । प्रा० स० । ४ अट्टहासे पु० शब्दर० । ५ वा- गभेदे पु० भा० आ० ५७ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4502,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रहासः, पुं, (प्रकृष्टो हासो यस्य ।) शिवः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (कार्त्तिकेयस्य अनुचर- विशेषः । यथा, महाभारते । ९ । ४५ । ६६ । “रणोत्कटः प्रहासश्च श्वेतसिद्धश्च नन्दकः ॥” नागविशेषः । यथा, तत्रैव । १ । ५७ । १५ । “पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहासः शकुनिर्दरिः ॥” प्रकृष्टो हासो यस्मात् ।) नटः । इति धरणिः ॥ (प्रकृष्टो हासः प्रकाशो यस्य ।) सोमतीर्थम् । इति जटाधरः ॥ (प्रकृष्टो हास इति ।) अट्ट- हासः । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा, कामन्दकीये । ५ । २० । “न नर्म्मसचिवैः सार्द्धं किञ्चिदप्यप्रियं वदेत् । ते हि मर्म्माण्यभिघ्नन्ति प्रहासेनापि संसदि ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-304-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें