🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:07:24 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

फली
phalī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
उड़द आदि (2.9.24)
फल वाला (2.4.7) फलवान् · फलिन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
फली १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ फलिन्]
१. श्योनाक ।
२. कटहल ।
३. वह वृक्ष जिसमें फल लगते हों ।
फली २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. प्रियंगुलता । विशेष—कवियों ने इसे आम की पत्नी कहा है । देखिए रघुवंश के अष्टम सर्ग का ६१ वाँ श्लोक ।
२. मूसली ।
३. अमडा़ ।
४. एक छोटी मछली । फलि (को॰) ।
फली ३ संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ फल + ई (प्रत्य॰)] छोटे छोटे पौधों में लगनेवाले वे लंवे और चिपटे फल जिनमें गूदा नहीं होता बल्कि उसके स्थान पर एक पंक्ति में कई छोटे छोटे बीज होते हैं । विशेष—ये फल खाए नहीं जाते बल्कि कच्चे ही तरकारी आदि के काम में आते हैं । प्राय: सभी फलियाँ खाने में बहुत पौष्टिक होती हैं और सूख जाने पर पशुओं के भी खाने के काम में आती हैं । जैसे, मटर की फली, सेम की फली ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फली (ई), f. Aglaia Odorata, L.
a kind of fish (= फलि), L.
फली in comp. for फल.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (716,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
फलिनी, --फली The Priyaṅgu creeper; (said by poets to be the ‘wife’ of the mango tree; cf. R. 8. 61).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0784-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फली स्त्री फलमस्त्यस्याः अच् गौ० ङीष् । प्रियङ्गुवृक्षे अमरः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4553,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
फली, [न्] त्रि, (फलमस्यास्तीति । फल + इनिः ।) फलयुक्तवृक्षादिः । इत्यमरः । २ । ४ । ७ ॥
फली, स्त्री, (फलमस्त्यस्या इति अर्श आदिभ्यः अच् । स्त्रियां ङीप् ।) प्रियङ्गुवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ७ ॥ (यथा, वैद्यकरत्नमालायाम् । “विश्वक्सेना प्रिया कान्ता प्रियङ्गुः फलिनी- फली ॥” फलि + वा ङीष् ।) फलिमतस्यः । इति शब्द- माला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-382-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "फली" आता है (9)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें