🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:12:58 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

भाषण
bhāṣaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
भाषण संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. कथन । बातचीत । कहना ।
२. कृपा- पूर्ण वाक्य । दया भरे शब्द (को॰) ।
३. व्याख्यान । वक्तृता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भाषण n. (ifc. f(आ). ) the act of speaking, talking, speech, talk, Nir.; Mn.; MBh. &c.
kind words, kindness (= साम-दानादि), Sāh.
(in dram.) expression of satisfaction after the attainment of an object, Pratāp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (755,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
भाषणं [भाष्-भावे ल्युट्] 1 Speaking, talking, saying. --2 Speech, words, talk. --3 Kind words.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0815-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भाषण न० भाष--भावे ल्युट् । कथने अमरः । सा० द० उक्ते निर्वहणाङ्गभेदे “सन्धिर्बिरोधो ग्रह्तनम्” इत्युपक्रमे “भाषणं पूर्बवाक्यञ्च” इत्यादिनीद्दिश्य लक्षितं यथा “मामदानादि भाषणम्” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4668,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
भाषणं, क्ली, (भाष् + भावे ल्युट् ।) कथनम् । यथा । “संलापो भाषणं मिथः ।” इत्यमरः ॥ (यथा, सर्व्वदर्शनसंग्रहे । आर्हतदर्शने । “हास्यलोभभयक्रोधप्रत्याख्यानैर्निरन्तरम् ॥ आलोच्य भाषणेनापि भाषयेत् सूंनृतं व्रतम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-508-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "भाषण" आता है (19)
आलाप कथोपकथन । भाषण । बातचीत । यौ॰—वार्तालापनिगद भाषण । कथननिगाद कथन । भाषणअभिवदन भाषण । कथनअभिभाषण प्रवचन । भाषणप्रव्याहार भाषण । कथन । उक्तिगदि कथन । बोलना । भाषणनिगदन भाषण । कथनसंवादन भाषण । बातचीत करनालपन मुख । मुँहआशंसा इच्छापरिभाषण निंदा करते हुए उलाहना देना । निंदा के सहित उपालंभ देना । किसी को दोष द…अनुवचन आवृत्ति । दोहराना । पठनआभाष संबोधित करनाव्याख्यान किसी विषय की व्याख्या या टीका करने अथवा विवरण बतलाने का कामवक्तृता वाग्मिता । वाक्पटुतावक्तृत्व वक्तृता । वाग्मितातकरीर बातचीत । गुफ्तगूअड्रेस अभिनंदनपत्र । वह लेख या प्रार्थना- पत्र जो किसी महापुरुष के आगमन के सम…
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें