🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:59:32 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मंडप
maṃḍapa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मंडप १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ मण्डप] ऐसा स्थान जहाँ बहुत से लोग धूप, वर्षा आदि से बचंते हुए बैठ सकें । विश्रामस्थान । घर । जैसे, देदमडप ।
२. बहुत से आदमियों के बैठने योग्य चारों ओर से खुला, पर ऊपर से छाया हुआ स्थान । बारहदरी । विशेष—ऐसा स्थान प्रायः पटे हुए चबूतर के रूप में होता है जिसके ऊपर खभों पर टिकी छत या छाजन होती है । देव- मदिरों के सामने नृत्य, गीत आदि के लिये भी ऐसा स्थान प्रायः होता है ।
३. किसी उत्सव या समागोह के लिये बाँस फूस आदि से छाकर बनाया हुआ स्थान । जैसे, यज्ञमंडप, विवाहमंडप । मुहा॰—मंडप भरना = मंडप की शोभावृदि् करना । उ॰— मिलि विधान मंडप भरिय ।—पृ॰ रा॰, २१ ।९३ ।
४. देवमंदिर के ऊपर का गोल या गावदुम हिस्सा ।
५. चँदोवा । शामियाना ।
६. लतादि से घिरा हुआ स्थान । कुंज ।
मंडप वि॰
१. माँड़ पीनेवाला ।
२. मक्खन, तक आदि पीनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मण्ड—प mfn. (Uṇ. iii, 145, Sch.) drinking the scum of boiled rice or of any liquor, Pañcar.
मण्ड—प m. n. (g. अर्धर्चादि, L. also f(ई). ; cf. मण्टपी) an open hall or temporary shed (erected on festive occasions), pavilion, tent, temple
मण्ड—प m. (ifc. with names of plants) arbour, bower, Hariv.; Kāv. &c.
N. of a man, Cat.
मण्ड-प See under मण्ड above.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (775,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मंडपः [मंडं भूषां पाति पा-क, मंड्-कपन् वा] 1 A temporary hall erected on ceremonial occasions, an open hall; विवाहमंडप. --2 A tent, pavilion; R. 5. 73. --3 An arbour, a bower, as in लतामंडप Me. 78. --4 A building [] consecrated to a deity. --Comp. --प्रतिष्ठा the consecration of a temple.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0833-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मण्डप पुंन० मडि--घञ् मण्डं भूषां पाति रक्षति पा--क मडि--कपन् वा । १ जनविश्रामस्थाने २ देवादिगृहे च अमरः । यथा चण्डीमण्डप विष्णुमण्डप इत्यादि । ३ मण्डपानकर्त्तरि त्रि० शब्दरत्ना० । ४ निष्पाव्यां (शूक- शिम्बीभेदे) स्त्री राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4718,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मण्डपः, पुं क्ली, (मडि + भावे घञ् मण्डः । मण्डं पाति । पा + कः ।) जनविश्रामगृहम् । तत्प- र्य्यायः । जनाश्रयः २ । इत्यमरः । २ । २ । ९ ॥ (यथा, देवीभागवते । २ । ११ । ५० । “गङ्गातीरे शुभां भूमिं मापयित्वा द्विजोत्तमैः । कुर्व्वन्तु मण्डपं स्वस्थाः शतस्तम्भं मनोहरम् ॥”) देवादिदत्तवेश्म । इति शब्दरत्नावली ॥ (यथा- विश्वकर्म्मप्रकाशे ६ अध्याये । “प्रदक्षिणायास्तु समस्त्वग्रतो मण्डपो भवेत् । तस्य चार्द्धेन कर्त्तव्यस्त्वग्रतो मुखमण्डपः ॥” इत्यादिमण्डपविवरणम् तत्रैव विस्तरशो द्रष्टव्यम् ॥ मण्डं पिबतीपि । पा + कः ।) मण्ड- पानकर्त्तरि त्रि ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-577-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मंडप" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें