🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:01:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

माय
māya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
माय पु † १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ मातृ]
१. माता । माँ । जननी । उ॰— जसुमति माय लाल अपने को शुभ दिन डोल झुलायो ।— सूर (शब्द॰) ।
२. किसी बड़ी वा आदरणीय स्त्री के लिये संबोधन का शब्द । उ॰— तब जानकी सासु पग लागो । सुनिय माय मै परम अभागी ।— तुलसी (शब्द॰) ।
माय २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ माया] दे॰ माया । उ॰— (क) ईश माय बिलोकि कै उपजाइयो मन पूत ।—केशव (शब्द॰) । (ख) मुनि वेप किए किधौं ब्रह्म जीव माय हैं ।—तुलसी (शब्द॰) ।
माय ३ अव्य॰ [सं॰ मध्य] दे॰ माहि । उ॰— पाछे लोक पाल सब जीते सुरपति दियो उठाय । बरुण कुबेर अग्नि यम मारुत स्वबस किए क्षण माय ।—सूर (शब्द॰) ।
माय ४ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पीतांबर ।
२. असुर ।
माय ५ वि॰ [सं॰] मायावी । माया करनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
माय mfn. (√ 3. मा) measuring (see धान्य-म्˚)
creating illusions (said of Viṣṇu), MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (811,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
माय a. Possessing magical power. --यः 1 A conjurer, juggler. --2 A demon, an evil spirit.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0861-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मायः, पुं, (माया अस्यास्तीति । माया + अर्श आदित्वादच् ।) पीताम्बरः । (यथा, महा- भारते । १३ । २४ । ३११ । “नमो विश्वाय मायाय चिन्त्याचिन्त्याय वै नमः ॥”) (मयस्यापत्यं पुमान् । मय + अण् ।) अमुरः । इति मेदिनी ॥ ये, ४६ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-701-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें