🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:15:13 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रंभा
raṃbhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रंभा १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ रम्भा]
१. केला ।
२. गौरी ।
३. गौ का
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रम्भा (आ), f., see next.
रम्भा f. the plantain (Musa Sapientum), Kāv.; Kathās. &c.
a sort of rice, L.
a cotton string round the loins, L.
a courtezan, Kāv. (v.l. for वेश्या)
a kind of metre, Col.
N. of Gaurī or of Dākṣāyaṇī in the Malaya mountains, Cat. of a celebrated Apsaras (wife of Nala-kūbara and carried off by Rāvaṇa; sometimes regarded as a form of Lakṣmī and as the most beautiful woman of Indra's paradise), MBh.; Kāv. &c.
रम्भा f. a sounding, roaring, lowing &c., L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (867,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रंभा 1 A plantain tree; विजितरंभमूरुद्वयं Gīt. 10; पिबोरुरंभातरु पीवरोरु N. 22. 43, 2. 37. --2 N. of Gaurī. --3 N. of an apsaras, wife of Nalakūbara and considered as the most beautiful woman in the paradise of Indra; तरुमूरुयुगेन सुंदरी किमु रंभां परिणाहिना परम् । तरुणीमपि जिष्णुरेव तां धनदापत्यतपःफलस्तनीं ॥ N. 2. 37. --4 A harlot. --5 Sounding. roaring. --6 The lowing of cows. --7 A kind of rice. --Comp. --ऊरु a. (रु or रू f.) having thighs like the interior of a plantain tree, i. e. full, round, and hence lovely; Śi. 8. 19; R. 6. 35.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0905-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रम्भा, स्त्री, (रभि + अच् । टाप् ।) कदली । (यथा, नैषधे । २ । ३७ । “तरुमूरुयुगेन सुन्दरी किमु रम्भां परिणाहिना परम् ॥”) अप्सरोविशेषः । इति मेदिनी । मे, ७ ॥ (यथा, महाभारते । १ । ६५ । ५० । “अरुणा रक्षिता चैव रम्भा तद्बन्मनोरमा ॥”) गौरी । इति शब्दरत्नावली ॥ (सा तु पीठस्थ- शक्तीनामन्यततमा । यथा, देवीभागवते । ७ । ३० । ५८ । “गौरी प्रोक्ता कान्यकुब्जे रम्भा कु मलया- चले ॥”) गोध्वनिः । इति हेमचन्द्रः । ६ । ४२ ॥ वेश्या । इति धरणिः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-096-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रंभा" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें