🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:49:24 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रुद्
rud
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. रुद् (cf. √ 1. रु) cl. 2. P. (Dhātup. xxiv, 59; cf. Pāṇ. vii, 2, 76) रोदिति (Ved. and ep. also रुदति, ˚ते and रोदति, ˚ते; pf. रुरोद, रुरुदे, MBh.; aor. अरुदत्, AV. &c.; अरोदीत्, ˚दिषुः Gr.; अरौदिषीत्, BhP.; fut. रोदिता Gr.; रोदिष्यति, Kāv.; inf. रोदितुम्, ib.; ind.p. रुदित्वा or रोदित्वा, MBh.; -रुद्य, Kathās.), to weep, cry, howl, roar, lament, wail, RV. &c. &c.; to bewail, deplore, ib. : Pass. रुद्यते (aor. अरोदि; रुद्यमाने, ‘while weeping is heard’, Mn. iv, 108) : Caus. रोदयति (aor. अरूरुदत्), to cause to weep or lament, RV. &c. &c.: Desid. रुरुदिषति Gr. (cf. रुरुदिषा, ˚षु) : Intens. रोरुद्यते, रोरोत्ति (p. रोरुद्यमान, रोरुदत्), MBh.
रुद् [cf. Lat. rudere; Lith. rùdis, raudà, raudóti; Angl.Sax. reótan.]
2. रुद् mfn. (ifc.), weeping, crying &c. (see अघरुद् and भव-रुद्)
रुद् f. cry, wail
sound
grief, pain
disease, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (883,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रुद् {c2c} P. (रोदिति, रुदित; desid. रुरुदिषति) 1 To cry, weep, lament, mourn, shed tears; निराधारो हा रोदिमि कथय केषामिह पुरः G. L. 4; अपि ग्रावा रादित्यपि दलति वज्रस्य हृदयं U. 1. 28. --2 To howl, roar, scream. --WITH प्र to weep bitterly.
रुद् f. 1A cry, wail. --2 Sound, noise. --3 Grief, pain, affliction. --4 Disease.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0914-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें