🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:31:52 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रोह
roha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रोह १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चढ़ना । चढ़ाई ।
२. कली । कुडमल ।
३. अंकुर । अर्खुवा ।
४. निकलना । उगना । अंकुरित होना (को॰) ।
५. उत्पत्ति का निदान या निमित (को॰) ।
६. सवार (को॰) ।
रोह २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ ऋश्य, प्रा॰ रोज्झ, रोह] नील गाय । उ॰— रोह मृगा संशय बन हाँके पारथ बाना मेलै ।—कबीर (शब्द॰) ।
रोह पु ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ रोह ( =अंकुर) अथवा रोध ( =रोक)] घाव भरने के समय बँधनेवाली पपड़ी । अंगुर । अकुर । उ॰— विरह कुल्हारी तन बहै, घाव न बाँधे रोह । मरने का संसय नहीं, छुट गया भ्रम मोह ।—कबीर सा॰ सं॰, पृ॰ ४७ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोह mfn. (√ 1. रुह्) rising, mounting, ascending &c., Kāv.; Rājat.
ifc. riding on (cf. अश्व-र्˚)
रोह m. rising, height, AV.
mounting, ascending (gen.), AitBr.
growth, increase, ŚrS.
the increasing of a number from a smaller to a higher denomination, MW.
sprouting, germinating, MBh.
a shoot, sprout, bud, blossom, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (890,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोह a. [रुह्-अच्] 1 Growing, springing up. --2 Rising, ascending. --3 Riding on; as in अश्वरोहः ‘a rider.’. --हः 1 Rising, height, attitude. --2 The raising of anything (as of a number from a smaller to a higher denomination). --3 Growth, development (fig.). --4 Bud, blossom, shoot.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0918-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोह पु० रुह--अच् । १ अङ्कुरे हेमच० २ रोहणकर्त्तरि त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4815,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोहः, पुं, (रोहतीति । रुह् + अच् ।) अङ्कुरः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, महाभारते । १२ । १२० । ३८ । “अग्निः स्तोको वर्द्धतेऽप्याज्यसिक्तो बीजञ्चैकं रोहसाहस्रमेति । आयव्ययौ विपुलौ सन्निशाम्य तस्मादल्पं नावमन्येत वित्तम् ॥” रोहणीये, त्रि । यथा, वाजसनेयसंहिता- याम् । १३ । ५१ । “तेन रोहमायन्नुप मेध्यासः ।” “रोहं रोहणीय स्वर्गम् ।” इति तद्भाष्ये मही- घरः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-189-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रोह" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें