🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:44:30 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

लंबा
laṃbā
ⓘ "लंवा" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
लंबा १ वि॰ [सं॰ लम्ब] [वि॰ लंबी]
१. जिसके दोनों छोर एक दूसरे से बहुत अधिक दूरी पर हों । जिसका विस्तार, आयतन की अपेक्षा, बहुत अधिक हो । जो किसी एक ही दिशा में बहुत दूर तक चला गया हो । 'चौड़ा' का उलटा । जैसे,—लंबा बाल, लंबा, बाँस, लंबा सफर । मुहा॰—लंबा करना = (१) (आदमी को) रवाना करना । चलता करना । (२) जमीन पर पटक या लेटा देना । चित करना । उ॰—खर नास्यो इन समर अनल खर नासै जैसे । कियो भूमि पर लंब नासि परलंबहि तैसे ।—गि॰ दास (शब्द॰) । लंबा बनना या होना = चल देना । रवाना होना । प्रस्यान करना । धता होना । (व्यंग्य और परिहास में) । उ॰—थानेदार साहब तहकीकत करके लंबे हुए ।—फिसाना॰, भा॰ ३, पृ॰ ३७२ । यौ॰—लबा चौड़ा = जिसका आयतन और विस्तार दोनों बहुत अधिक हों । जैसे,—लंबा चौड़ा मैदान ।
२. जिसकी ऊँचाई अधिक हो । ऊपर की ओर दूर तक उठा हुआ ।
लंबा २ संज्ञा स्त्री॰ [पुं॰ लम्बा]
१. दुर्गा ।
२. लक्ष्मी ।
३. उपहार । घुस । रिश्वत ।
४. रिक्त तुली । कटु तुंबी । तितलौकी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लम्बा f. See s.v.
लम्बा f. of लम्ब, q.v.
a kind of bitter gourd or cucumber, Suśr.
a present, bribe, L. (perhaps w.r. for लञ्चा)
N. of Durgā and Gaurī, Hariv.
of Lakṣmī, L.
of one of the Mātṛs attending upon Skanda, MBh.
of a daughter of Dakṣa and wife of Dharma (or Manu), Hariv.; Pur.
of a Rākṣasī, Buddh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (897,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
लंबा 1 An epithet of Durgā. --2 Of Lakṣmī.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0924-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लम्बा स्त्री लम्बते लबि--अच् । १ तिक्ततुम्ब्यां (तितलाउ) २ लक्ष्म्यां ३ गौर्य्याञ्च मेदि० ४ दक्षकन्याभेदे ५ हिमालय- कन्याभेदे च हरिवं० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4823,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
लम्बा, स्त्री, लक्ष्मीः । गौरी । तिक्ततुम्बी । इति मेदिनी । वे, ६ ॥ दक्षकन्याविशेषः । यथा, -- “अरून्धतीं वसुं यामीं लम्बां भानुं मरुत्वतीम् । सङ्कल्पाञ्च मुहूर्त्ताञ्च साध्यां विश्वाञ्च भारत । मनवे दक्षपुत्त्राय दक्ष एता ददौ प्रभुः ॥” इति हरिवंशे अधिपतिस्थापनम् ॥ हिमालयकन्याविशेषः । यथा, -- “ततस्त्र्यक्षवचः श्रुत्वा देवीलम्बामथाब्रवीत् । गच्छस्व लम्बे शीघ्रं त्वं वाणसंरक्षणं कुरु ॥ ततो योगं समाधाय अदृश्या हिमवत्सुता । कृष्णस्यैकस्य तद्रूपं दर्शयत् पार्श्वमागता ॥ सान्तर्द्धानमुपागम्य त्यक्त्वा सा वाससी पुनः । परित्राणाय वाणस्य विजयाधिष्ठिता ततः ॥ प्रमुखे वासुदेवस्य दिग्वासाः कोट्टवी स्थिता ।” इति महाभारते हरिवंशे बाणयुद्धम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-207-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "लंवा" आता है (15)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें