🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:35:01 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वक्ता
vaktā
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बोलने वाला (3.1.35) वद · वदावद
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वक्ता वि॰ [सं॰ वक्तृ]
१. वाग्मी । बोलनेवाला ।
२. भाषणपदु । वदान्य ।
३. ईमानदार (को॰) ।
वक्ता २ संज्ञा पुं॰
१. कथा कहनेवाला पुरुष । व्यास । उ॰—सूत तहँ कथा भागवत की कहत है ऋषि अठासी सहस हुते श्रोता । राम को देखि सनमान सब ही कियो सूत नहिं उठयो निज जानि वक्ता ।—सूर (शब्द॰) ।
२. शिक्षक । अध्यापक (को॰) ।
३. बुद्धिमान् । मेधावी व्यक्ति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वक्ता, [ऋ] त्रि, (वच् + तृच् ।) योवक्तुं जानाति सः । इति भरतः ॥ औचित्यात् बहु विशिष्टं वदति । इति मुकुटः ॥ (यथा, हितोपदेशे । “भद्रं कृतं कृतं मौनं कोकिलैर्ज्जलदागमे । दर्दुरा यत्र वक्तारस्तत्र मौनं हि शोभनम् ॥”) तत्पर्य्यायः । वदः २ वदावदः ३ । इत्यमरः । ३ । १ । २५ ॥ वदान्यः ४ वप्ता ५ । इति जटा- धरः ॥ सुष्ठुवक्ता । इति भरतः ॥ बहुभाषी । इत्येके । तत्पर्य्यायः । वाचोयुक्तिपटुः २ वाग्मी ३ वावदूकः ४ । इत्यमरः ॥ वचक्नः ५ सुवचाः ६ प्रवाक् ७ । इति जटाधरः ॥ पण्डितः । इति मेदिनी । ते, ५३ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-242-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "वक्ता" आता है (25)
वावदूक अच्छा बोलनेवाला । वक्ता । वाग्मीवग्नु वक्ता । वाचकशास् वक्ता । उदघोषक । जैसे,—उक्थशस् = सूक्तों को उद्घोषित करनेवालावदक वक्ता । कहनेवालावादी वक्ता । बोलनेवालाबाचक पु वि॰ बोलने वाला । वक्ताबाकता पु वि॰ बोलनेवाला । कहनेवाला । वक्ताभणिता संज्ञा पुं॰ बोलनेवाला । वक्ता । विद्वान्भणिया † संज्ञा पुं॰ विद्वान् । वक्ता । बोलनेवालावदिता बोलनेवाला । कहनेवाला । वक्तानिगादी वक्ताभाषिता वक्ता । बोलनेवालामुकर्रिर भाषण करनेवाला । वक्ताश्रवणाधिकारी वह जो बोल रहा हो । वक्तावादि विद्धान् । बुद्धिमान । चतुरतैतिल ग्यारह करणों में से चौथा करण । विशेष—फलित ज्योतिष के अनुसार इस करण में…वादक बाजा बजानेवालावागीश बृहस्पतिसंचारक संज्ञा पुं॰आशंसिता आशा या इच्छ करनेवालाअमूक पु वि॰खतीब खुतबा पढ़नेवालाविवकृत बहुत बोलनेवाला । वाचालस्पीकर वह जो सभा, समिति या सर्वसाधारण में खड़े होकर किसी विषय पर धड़ल्ले से ब…अधिवक्ता न्यायालय में किसी पक्ष का समर्थन करनेवाला । वकील
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें