🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:09:09 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वाजिन
vājina
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वाजिन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शक्ति (वेद) ।
२. संघर्ष । होड़ ।
३. उलझन ।
४. छेने का पानी [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वाजिन mfn. belonging to the Vājins, VS.
वाजिन m. N. of a Ṛṣi, Br.
वाजिन n. race contest, emulation, RV.; VS.; AV.
curds or the scum of curdled milk, Lāṭy., Sch. (curds of two-milk whey or whey from which the curds have been separated, W.)
the ceremony performed with curds for the Vājins, ĀśvŚr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (938,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वाजिनं 1 Strength, heroism, prowess (Ved.). --2 A conflict. --3 The scum of curdled milk.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0957-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वाजिन पु० वाजिभ्यो देयम् अण् । आमिक्षानिःसृतजले “तप्ते पयसि दध्यानयति सा वैश्वदेव्यामिक्षा वाजिभ्यो वाजिनम्” इति श्रुतिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4873,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वाजिनं, क्ली, आमिक्षामस्तु । इति हेमचन्द्र- त्रिकाण्डशेषौ ॥ छानार जल इति भाषा ॥ (यथा, वाजसनेयसंहितायाम् । १९ । २१ । “सोमस्य रूपं हविष आमिक्षा वाजिनं मधु ॥” अस्य गुणाः प्रस्तुतिनियमश्च यथा, -- “दध्ना तक्रेण वा नष्टं दुग्धं बद्धं सुवाससा । नष्टदुग्धभवन्नीरं मोरटञ्जेज्जटोऽब्रवीत् ॥ मुखशोषतृषादाहरक्तपित्तज्वरप्रणुत् । लघुर्बलकरो रुच्यो मोरटः स्यात् सितायुतः ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥ हविः । यथा, वाजसनेयसंहितायाम् । २९ । १ । “वाजी वहन् वाजिनम् ।” “वाजिनं हविः ।” इति तद्भाष्ये महीधरः ॥ * ॥ पुं, अर्थः । यथा, ऋग्वेदे । १० । ७१ । ५ । “नैनं हिन्वन्त्यपि वाजिनेषु ॥” “वाक् इना ईश्वरा येषाम् ।” इति सायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-321-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें