🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:08:52 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विभा
vibhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विभा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. प्रभा । कांति । चमक ।
२. किरण । रश्मि ।
३. शोभा । सुंदरता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वि-√ भा P. -भाति, to shine or gleam forth, come to light, become visible, appear, RV. &c. &c.; to shine upon, illumine, RV.; AV.; MBh.; to procure light i.e. to kindle (fire dat.), RV. i, 71, 6; to shine brightly, glitter, be resplendent or beautiful, strike or catch the eye, excel by (instr.), RV. &c. &c.; to strike the ear, be heard (as sound), MBh.; to seem or appear as, look like (nom. with or without इव, or adv. in -वत्), RV.; &c.
2. वि-भा mfn. shining, bright, RV.; ŚāṅkhŚr.
वि-भा f. light, lustre, splendour, beauty, Śiś.; Sāh.
N. of the city of Soma, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (977,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विभा {c2c} P. 1 To shine; पयसा कमलेन विभाति सरः; Bh. 2. 71. --2 To seem, appear. --3 To become visible, come to light.
विभा 1 Light, lustre. --2 A ray of light. --3 Beauty; splendour. --Comp. --करः {1} the sun; बत बत लसत्तेजःपुंजो विभाति विभाकरः K. P. 10. {2} the arka plant. {3} the moon. {4} fire. --वसुः {1} the sun. {2} fire; रचयिष्यामि तनुं विभावसौ Ku. 4. 34; R. 3. 37, 10. 82; Bg. 7. 9. {3} the moon. {4} a kind of necklace.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0984-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विभा स्त्री वि + भा--अचा १ किरणे हेमच० २ शोमायां ३ प्रकाशे च राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4913,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विभा, स्त्री, (वि + भा + क्विप् ।) किरणः । इति हेमचन्द्रः ॥ प्रकाशः । शोभा । इति राज- निर्घण्टः ॥ (यथा, साहित्यदर्पणे । १० । ६६७ । “कमलेव मतिर्मतिरिव कमला तनुरिव विभा विभेव तनुः । धरणीव धृतिर्धृतिरिव धरणी सततं विभाति वत यस्य तव ॥” प्रकाशके, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । १० । ५५ । ४ । [] “यदुष औच्छः प्रथमा विभानाम् ॥” “विभानां विभासकानां ग्रहनक्षत्रादीनाम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-411-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें