🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:16:46 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वेष्टन
veṣṭana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वेष्टन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. वह कपड़ा आदि जिससे कोई चीज लपेटी जाय । बेठन ।
२. घेरने या लपेटने की क्रिया या भाव ।
३. मुकुट ।
४. उष्णीष । पगड़ी ।
५. गुग्गुल । गूगल ।
६. कान का छेद ।
७. मेखला । कांची । कटिबंध (को॰) ।
८. घाव आदि बाँधने की पट्टी (को॰) ।
९. नृत्य की एक विशेष मुद्रा (को॰) ।
१०. ग्रहण करना । अधिकार में रखना (को॰) ।
११. विस्तृति । विस्तार (को॰) ।
१२. एक प्रकार का अस्त्र ।
१३. एक नृत्यमुद्रा (को॰) ।
१४. यज्ञ- यूप को वेष्टित करनेवाला बंधन (को॰) ।
१५. चहारदीवारी । घेरा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेष्टन n. the act of surrounding or encompassing or enclosing or encircling (कृत-वेष्टन, ‘surrounded’, ‘beset’; cf. also अङ्गुलि-व्˚), GṛŚrS.; Kāv.; Kathās. &c.
anything that surrounds or wraps &c., a bandage, band, girdle (˚नं-√ कृ, ‘to bandage’), MBh.; Pañcat.
a head-band, tiara, diadem, MBh.; Ragh.; Kathās.
an enclosure, wall, fence, Megh.
a covering, case, MW.
a span, MārkP.
the outer ear (i.e. the meatus auditorius and concha), L.
a kind of weapon, L.
a partic. attitude in dancing (either a disposition of the hands or crossing of the feet), W.
a rope round the sacrificial post, L.
Pongamia Glabra, L.
bdellium, L.
= गति (?), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1019,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेष्टनं [वेष्ट्-ल्युट्] 1 Encompassing, encircling, surrounding; अंगुलिवेष्टनं ‘a finger-ring.’ --2 Coiling round, twisting round; भोगिवेष्टनमार्गेषु चंदनानां समर्पितं R. 4. 48. --3 An [] envelope, a wrapper, cover, covering, case. --4 A turban, tiara; अस्पृष्टालकवेष्टनौ R. 1. 42; शिरसा वेष्टन शोभिना 8. 12. --5 An enclosure, a fence; क्रीडाशैलः कनककदलीवेष्टनप्रेक्षणीयः Me. 77. --6 A girdle, zone. --7 A bandage. --8 The outer ear. --9 Bdellium. --10 A particular attitude in dancing. --11 Grasping, seizing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1012-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वेष्टन न० वेष्ट--करणे ल्युट् । १ कर्णशष्कुल्याम् २ उष्णीषे २ मुकुटे च ४ गुग्गुलौ शब्दच० । भावे ल्युट् । ५ वृतौ मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4970,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वेष्टनं, क्ली, (वेष्टते इति । वेष्ट + ल्युः ।) कर्ण- शस्कुली । उष्णीषः । (यथा, रघुः । ८ । १२ । “तमरण्यसमाश्रयोन्मुखं शिरसा वष्टनशोभिना सुतः ॥”) मुकुटः । वृतिः । इति मेदिनी ॥ गुग्गुलुः । इति शब्दचन्द्रिका ॥ (वेष्ट + ल्युट् । वलयनम् । यथा, रघुः । ४ । ४८ । “भोगिवेष्टनमार्गेषु चन्दनानां समर्पितम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-506-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वेष्टन" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें