🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:37:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

व्याप्य
vyāpya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
व्याप्य १ वि॰ [सं॰] व्याप्त करने योग्य । व्यापनीय ।
व्याप्य २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. जिसके द्वारा कोई काम हो । साधन । हेतु ।
२. कुट या कुड़ नामक औषधि ।
३. दे॰ व्याप्ति ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्य्-आप्य mfn. permeable, penetrable, capable of being attended by any inherent characteristic, BhP.; Kap., Sch.; Tarkas.
व्य्-आप्य n. that which may be the site or locality of universal pervasion or of an invariably concomitant cause or characteristic (e.g. ‘smoke which is invariably pervaded by fire’), IW. 62
the sign or middle term of an inference, proof, reason, cause (= साधन, हेतु), L.
Costus Speciosus or Arabicus, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1037,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्याप्य a. To be pervaded, filled, &c. --ण्यं The sign or middle term of a syllogism (= हेतु, साधन q. v.) (in logic.).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1023-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्याप्य त्रि० वि + आप--ण्यत् । १ व्याप्ते २ अल्पदेशवृत्तौ “व्या- प्यत्वादपराऽपि च” भाषा० । ३ अनुमितिसाधने लिङ्गे न० ४ साघनमात्रे ५ कुष्ठौषधौ च अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4988,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्याप्यं, क्ली, (व्याप्यते इति । वि + आप् + ण्यत् ।) साधनम् । यथा । वाप्यं लिङ्गञ्च साधनम् । इति सङ्कीर्णवर्गे त्रिकाण्डशेषः ॥ कुष्ठौषधम् । इत्यमरः ॥
व्याप्यः, त्रि, (वि + आप् + ण्यत् ।) व्याप्ति- विशिष्टः । व्यापनीयः । यथा, -- “प्रस्थानं ते कुलिशकलनान्निश्चितं पण्डिताग्रौ- श्चित्तेऽस्माकं तदपि रमते याहि याहीति वाणी । अप्रामाण्यं कथयति सदा नन्दसूनोर्वियोगो व्याप्यज्ञानाद्व्रजकुलभुवां व्यापकस्यापिसिद्धौ ॥” इति पदाङ्कदूतः ॥ (यथा, भागवते । ७ । ६ । २२ । “प्रत्यगात्मस्वरूपेण दृश्यरूपेण च स्वयम् । व्याप्य व्यापकनिर्द्देश्यो ह्यनिर्द्देश्योऽविकल्पितः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-550-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें