🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:16:26 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शार
śāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शार १ वि॰ [सं॰]
१. चितकबरा । कई रंगों का ।
२. पीला ।
३. नीले, पीले और हरे रंग का ।
शार २ संज्ञा पुं॰
१. एक प्रकार का पासा । अक्ष ।
२. वायु । हवा ।
३. हिंसा ।
४. चितकबरा रंग (को॰) ।
५. हरा रंग (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. शार mf(आ)n. (in most meanings also written सार; of doubtful derivation) variegated in colour, of different colours (as dark hair mixed with grey), motley, spotted, speckled, Pāṇ. iii, 3, 21, Vārtt. 2
yellow, W.
शार m. variegating or a variegated colour, (esp.) a mixture of blue and yellow, green, ib.
(also शारक) a kind of die or a piece used at chess or at backgammon, Bhartṛ.; Daś.
air, wind, L.
hurting, injuring (fr. √ शॄ), L.
शार n. a variegated colour, MW.
2. शार Vṛddhi form of शर, in comp.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1066,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शार a. [शार्-अच् शॄ-घञ् वा] 1 Variegated, speckled, mottled, spotted. --2 Yellow. --रः 1 A variegated colour. --2 Green colour. --3 Air, wind. [] --4 A piece used at chess, a chessman; कालः काल्या भुवनफलके त्रीडति प्रणिशारैः Bh. 3. 39. --5 Injuring, hurting
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1041-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शार दौर्वल्ये अद० चु० उम० सक० सेट् । शारयति--ते अशशारत् त ।
शार न० शार--अच्, शृ--घञ् वा । १ कर्वूरवर्णे २ तद्वति त्रि० अमरः ३ वायौ पु० अमरः ४ अक्षोपकरणे मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5099,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शार, त् क दौर्ब्बल्ये । इति कविकल्पद्रुमः । (अदन्त चुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) अशशारत् । इति दुर्गादासः ॥
शारं, त्रि, (शॄ + घञ् ।) कर्व्वुरवर्णः । इत्यमरः ॥
शारः, पुं, (शीर्य्यतेऽनेन शृणाति वा । शॄ + “शॄ वायुवर्णनिवृत्तेषु ।” ३ । ३ । २१ । इत्यस्य वार्त्तिकोक्त्या घञ् ।) वायुः । इत्यमरः ॥ अक्षोपकरणम् । इति मेदिनी ॥ हिंसनम् । कर्व्वुरवर्णः कुशे, स्त्री । इति केचित् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-050-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें