🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:47:15 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शोषण
śoṣaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
उन्मादन, तापन, शोषण, स्तम्भन और सम्मोहन (1.1.30) उन्मादन · तापन · स्तम्भन · सम्मोहन
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शोषण २ वि॰ शोष करनेवाला । शोषण करनेवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शोषण mf(ई)n. drying up, draining, parching, withering, Nir.; MBh.; Suśr.
(ifc.) removing, destroying, BhP.
शोषण m. N. of an Agni, Hariv.
of one of the arrows of Kāma-deva (god of love), Vet.; Gīt., Sch.
Bignonia Indica, L.
शोषण n. drying up (intr.), desiccation, MaitrUp.; VarBṛS.
making dry, draining, suction, MBh.; Pañcat.; Suśr.
dry ginger, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1092,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शोषण a. (णी f.) [शुष्-ल्यु ल्युट् वा] 1 Drying up, desiccating. --2 Causing to wither up, emaciating; Ś. 3. 10. --णः N. of one of the arrows of Cupid. --णं 1 Drying up, desiccation. --2 Suction, sucking up, absorption. --3 Exhaustion. --4 Emaciation, withering up. --5 Dry ginger.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1056-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शोषण न० पुष--ल्युट् । १ चोषणेन रसाकर्षणे हेमच० । २ शोषशब्दार्थे च शोषयति शुष--णिचु--ल्यु । उन्मादनः शोषणश्च तापनं स्तम्भनस्तथां । मारणश्चेति विज्ञेयाः कामस्य पञ्च सायकाः” इत्युक्ते ३ स्मरशरभेदे जटा० । ४ शोणाकवृक्षे भावप्र० । ५ शुण्ठ्यां राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5145,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शोषणं, क्ली, (शुष् + ल्युट् ।) रसाकषणम् । चोषण इति भाषा । तत्पर्य्यायः । रसादनम् २ । इति हेमचन्द्रः ॥ स्ने हरहितीकरणम् । यथा, -- “शोषणेन शरीरस्य तपसाध्ययनेन च । पापकृन्मुच्यते पापाद्दानेन च दमेन च ॥” इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥ शुण्ठी । इति राजनिर्घण्टः ॥
शोषणः, पुं, (शोषयतीति । शुष + णिच् + ल्युः ।) कामदेवस्य बाणविशेषः । यथा, -- “उन्मादनः शोषणश्च तापनः स्तम्भनस्तथा ।” इति जटाधरः ॥ श्योनाकवृक्षः । इति भावप्रकाशः ॥ (शोषण- कारके, त्रि ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-142-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शोषण" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें