🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:27:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संक्षेप
saṃkṣepa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पुलाक (3.3.5) थोथा · भात
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संक्षेप संक्षा पुं॰ [सं॰ सङ्क्षेप]
१. थोड़े में कोई बात कहना ।
२. संकोचन । घटाना । कम करना ।
३. समाहार । संग्रह । समास ।
४. चुंबक ।
५. एक साथ फेंकना ।
६. प्रेषण । भेजना (को॰) ।
७. संक्षिप्त करने का साधन (को॰) ।
८. अपहरण । ले लना (को॰) ।
९. किसी दूसरे व्यक्ति के कार्य में सहायता पहुँचाना (को॰) ।
१०. संहार (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-क्षेप m. throwing together, destruction, MBh.
compression, comprehension, condensation, abridgment, conciseness, brief exposition, compendium, epitome, essence or quintessence (ibc., आत्, एण, अम् or ˚प-तस्, ‘briefly’, ‘concisely’, ‘in short’), MBh.; R. &c.
the whole thrown together, total, aggregate (एण and ˚प-तस्, ‘in the aggregate’), Mn. vii, 167; Kull. on i, 68 &c.; Cat.
a means of compressing, Suśr.
(pl.) straits, poverty, MBh.
(in dram.) a brief declaration (of willingness to be at the service of another), Sāh.
throwing, W.
taking away, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1127,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संक्षेपः 1 Throwing together. --2 Compression, abridgment. --3 Brevity, conciseness. --4 An epitome, a brief exposition. --5 Throwing, sending. --6 Taking away. --7 Assisting in another's duty. (संक्षेपेण, संक्षेपतस् are used adverbially in the sense of ‘briefly, concisely, shortly’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1078-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संक्षेप पु० सम् + क्षिप--घञ् । भूयसीऽर्थस्याल्पवाक्यादिना- प्रकाशने भरतः । ल्युट् । तत्रार्थे न० । सर्वत्र समः स्थाने झरिपरे वा परसवर्णः पञ्चमवर्णः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5174,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संक्षेपः, पुं, (सं + क्षिप् + घञ् ।) स्तोकेन भूयसो- ऽभिधानम् । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ चुम्बक इति स्वल्प इति च ख्यातः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-208-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "संक्षेप" आता है (6)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬