🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:44:56 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संच
saṃca
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संच पु † १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सञ्चय]
१. संग्रह करने की क्रिया । संचय । एकत्रीकरण ।
२. रक्षा । देखभाल । उ॰—जननि जनक ते अधिक गाधि सुत करिहैं संच तिहारो । कौशिक शासन सकल शीश धरि सिगरो काज शिधारो ।—रघुराज (शब्द॰) ।
३. शांति । कुशल ।
संच २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सञ्च]
१. लिखने की स्याही । मसी ।
२. ग्रंथ आदि लिखने के निमित्त पत्रों का संचयन (को॰) ।
संच पु ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰ सत्य, प्रा॰ सच्च, संच] सत्य । सव । उ॰— संच तेता करि मान्यौ ।—पृ॰ रा॰, २६ ।१३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सञ्च m. (perhaps fr. सञ्चय) a collection of leaves for writing, a copy-book, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1131,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संचः A collection of leaves for writing upon.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1080-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सञ्च सञ्चीयतेऽत्र सम् + चि--ड । लेखनार्थे पत्रभेदे (साँच) । देवीपु० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5204,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सञ्चः, पुं, (संचिनोति वर्णानिति । सं + चि + डः ।) पुस्तकलेस्वनार्थपत्रचयः । साँच् इति भाषा । यथा, -- “श्रीताडीपत्रजे सञ्चे समे पत्रसुसञ्चिते । विचित्रकं विपार्श्वे च चर्म्मणा संपुटीकृते ॥ रक्तेन अथ कृष्णेन मूर्द्धन्यावर्द्धितेन च । दृढसूत्रसुबन्धेन एवंविधकृतेन च ॥ यस्तु द्वादशसाहस्रीं संहितामुपलेखयेत् । ददाति चाभियुक्ताय स याति परमां गतिम् ॥” इति देवीपुराणे विद्यादानमाहात्म्यफलनामा- ध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-220-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें