🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:41:25 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संबंधी
saṃbaṃdhī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संबंधी १ वि॰ [सं॰ सम्बन्धिन्] [वि॰ स्त्री॰ संबंधिनी]
१. संबंध रखनेवाला । लगाव रखनेवाला ।
२. विषयक । सिलसिले या प्रसंग का ।
३. सदगुण संपन्न (को॰) ।
४. जिसके साथ विवाहादि संबंध हो (को॰) ।
संबंधी २ संज्ञा पुं॰
१. रिश्तेदार ।
२. जिसके पुत्र या पुत्री से अपनी पुत्री या पुत्र का विवाह हुआ हो । समधी ।
३. वह जिसका संबंध या लगाव हो (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सम्बन्धी, [न्] त्रि, (सम्बन्धोऽस्यास्तीति । इनिः ।) सम्बन्धविशिष्टः । तत्पर्य्यायः । गुणवान् २ संयुक् ३ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ (यथा, मनुः । ८ । ६४ । “नार्थसम्बन्धिनो नाप्ता न सहाया न वैरिणः । न दृष्टदोषाः कर्त्तव्या न व्याध्यार्त्ता न दूषिताः ॥” पुं, मातृपक्षीयः । श्वशुरादिः । जामाता । श्यालकादिः । यथा, मनुः । २ । १३२ । “विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसम्बन्धियोषितः ॥” “ज्ञातयः पितृपक्षाः पितृव्यादयः । सम्बन्धिनो मातृपक्षाः श्वशुरादयश्च तेषां ज्येष्ठानां या स्त्रियः ।” इति कुल्लूकभट्टः ॥ * ॥ तथाच मनुः । ४ । १७९ । “बालवृद्धातुरैर्वैद्यैर्ज्ञातिसम्बन्धिबान्धवैः ॥” “ज्ञातयः पितृपक्षाः । सम्बन्धिनो जामातृश्याल- कादयः ।” इति तट्टीकायां कुल्लूकः ॥ * ॥ वैवाहिकः । यथा, उत्तरचरिते । ४ अङ्के । “स सम्बन्धी श्लाघ्यः प्रियसुहृदसौ तच्च हृदयं स चानन्दः साक्षादपिच निखिलं जीवितपदम् ॥” मित्रम् । इति मल्लिनाथः ॥ यथा, रघुः । २ । ५८ । “तद्भूतनाथानुग नार्हसि त्वं सम्बन्धिनो मे प्रणयं विहन्तुम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-284-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "संबंधी" आता है (28)
स्त्रैण संबंधी । स्त्रियों काविषयक विषय का । संबंधी । जैसे,—इस पत्र में राज- नीति विषयक बातें अधिक रहती ह…प्रापक प्राप्ति । संबंधीसान्निपातिक सान्निपात संबंधी । सन्निपात कामृताशौच वह अशौच (अपवित्रता) जो किसी आत्मीय, संबंधी, गुरु पड़ोसी आदि के मरने पर…स्वज्ञाति रिश्तेदार । संबंधीपाहुना अतिथि । मेहमान । अभ्यागत । संबंधी, इष्ट- मित्र या कोई अपरिचित मनुष्य ज…अनुबंधो संबंधी । लगाव रखनेवालाअनुषंगी संबंधीनातेदार संबंधी । रिश्तेदार । सगाकाराबतदार रिश्तेदार । संबंधीरिश्तेदार संबंधी । नातेदार । स्वजनरिश्तेमंद संबंधी । नातेदारस्व अपना आप । निज । आत्मसकुल अच्छा कुल । उत्तम कुल । ऊँचा खान- दानसगंध जिसमें गंध हो । गंधयुक्त । महकदारसनाभि सहोदर भाईस्वीय अपना । निज कासंबंधक मेल जोल । लगाव । मैत्रीकुटुंबी परिवार — वाला । कुनबेवालातुल्यकुल्य समान कुल कानात † संज्ञा पुं॰अजीज प्यारा । प्रियाहिती हितू । भलाई चाहनेवाला । खैरख्वाहहितू भलाई करने या चाहनेवाला व्यक्ति । खैरखाह । दोस्तहेती वह जिससे प्रेम हो । प्रेमीपैवंद कपड़े आदि का वह छोटा टुकड़ा जो किसी बड़े कपड़े आदि का छेद बंद करने के …वाबस्ता बँधा हुआ । संबद्ध
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें