🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:51:11 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संहत
saṃhata
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
मज़बूत जोड़ वाला (3.1.74) दृढसन्धि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संहत १ वि॰ [सं॰]
१. खुब मिला । जुटा या सटा हुआ । बिल्कुल लगा हुआ । पूर्ण संबद्ध ।
२. एक हुआ । एक में मिला हुआ ।
३. संयुक्त । सहित ।
४. जो मिलकर ठोस हो गया हो । मिलकर खूब बैठा हुआ । कड़ा । सख्त ।
५. जो विरल या झीना न हो । गठा हुआ । घना ।
६. द्दढ़ांग । मजबूत । दृढ़ ।
७. एकत्र । इकट्ठा ।
८. मिश्रित । मिला हुआ ।
९. एक मत (को॰) ।
१०. अवरुद्ध । बंद (को॰) ।
११. चोट खाया हुआ । आहत । घायल । यौ॰—संहतकुलीन । संहातजानु । संहततल=अंजुलिवद्ध (हाथ) । जिसकी दोनों अँजुरिया मिली हुई हों । संहतपत्रिका । संहतबल=सुगठित सैन्य । संगठित सेना । संहतभू=जिसकी भौंह परस्पर मिली हों । एक में मिली हुई भौंहोंवाला । कुंचित भ्रू वाला । संहतमूर्ति=जिसकी शरीराकृति हृष्ट पुष्ट हो । द्दढ़ शरीरवाला । संहतस्तनी=पिष्ट और घने या अविरल स्तनोंवाली । संहतहस्त=हाथ से हाथ मिलाए हुए ।
संहत २ संज्ञा पुं॰ नृत्य में एक प्रकार की मुद्रा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-हत mfn. struck together, closely joined or united with (instr.), keeping together, contiguous, coherent, combined, compacted, forming one mass or body, ĀśvŚr.; Mn.; MBh. &c.
accompanied or attended by (instr.), Mn. vii, 165
become solid, compact, firm, hard, MBh.; Kāv. &c.
strong-limbed, athletic, MBh.
strong, intensive, VarBṛS.
(prob.) complex, composite, compound (said of a partic. tone and odour), MBh.
struck, hurt, wounded, killed, W.
सं-हत n. a partic. position in dancing, Saṃgīt.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1122,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संहत p. p. 1 Struck together, wounded. --2 Closed, shut. --3 Wellknit, firmly united. --4 Closely joined or allied; Ki. 1. 19. --5 Compact, firm, solid. --6 Combined, joined, keeping together, being in a body, being very close; जालमादाय गच्छंति संहताः पक्षिणोऽप्यमी Pt. 2. 8; 5. 101; H. 1. 37. --7 Of one accord. --8 Assembled, collected. --Comp. --जानु a. knock-kneed. --भ्रू a. knitting the eyebrows. --स्तनी a woman whose breasts are very close to each other.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1074-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संहत त्रि० सम् + हन--क्त । १ दृढसन्धौ अमरः । २ मिलिते ३ दृढे मेदि० । ४ परार्थं मिलिते “संहपरार्थत्वादिति” साङ्ख्यसू० । ४ दृढसंयोगयुक्ते ५ सम्यग् हते च । भावे क्त । ६ संघाते न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5190,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संहतः, त्रि, (सं + हन + क्तः ।) दृढसन्धिः । इत्यमरः ॥ मिलितः । दृढः । इति मेदिनीकर- हेमचन्द्रौ ॥ सम्यक्प्रकारेण हतश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-207-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "संहत" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें