🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:19:58 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सक्थि
sakthi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
जाँघ (2.6.74) ऊरु
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सक्थि संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. सश्रुत के अनुसार एक प्रकार का मर्म (स्थान) जो शरीर के ग्यारह मर्म स्थानों में माना गया है ।
२. जंघा । जाँघ (को॰) ।
३. जंघे की हड्डी (को॰) ।
४. गाड़ी का आगे का लट्ठा । जिसके बीच में अश्व वा बैल रहता है । दे॰ 'बम ३' (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सक्थि n. (derivation doubtful; the base सक्थन् [fr. which acc. pl. सक्थानि, RV. v, 61, 3] appears in later language only in the weakest cases, e.g. sg. instr. सक्थ्ना gen. abl. सक्थ्नस् loc. सक्थनि, or सक्थ्नि cf. Pāṇ. vii, 1, 75; there occurs also nom. acc. du. सक्थ्यौ [RV. x, 86, 16; AV. vi, 9, 1] formed fr. a fem. base सक्थी), the thigh, thigh-bone
the pole or shafts of a cart (du. euphemistically ‘the female organ’), RV.; &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1124,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सक्थि n. [संज् --किथन् Uṇ. 3. 154] 1 The thigh; (changed in comp. to सक्थ after उत्तर, पूर्व and मृग or when the compound implies comparison; see P. V. 4. 98). --2 A bone. --3 The pole or shafts of a carriage.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1076-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सक्थि न० सन्ज--किथन् । १ क्तरौ अमरः २ शकटावथव- भेदे च उणादि० । बहु० स्वाङ्गे अच्--समा० । मृग- सक्थ इत्यादि ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5191,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सक्थि, [न्] क्ली, (सज्यते इति । सन्ज सङ्गे + “असिसञ्जिभ्यां क्थिन् ।” उणा० ३ । १५४ । क्थिन् ।) ऊरुः । इत्यमरः ॥ (यथा, मार्क- ण्डेये । १८ । ४९ । “नृणां पदे स्थिता लक्ष्मीर्निलयं संप्रयच्छति । सक्थ्नोश्च संस्थिता वस्त्रं तथा नानाविधं वसु ॥”) शकटावयवविशेषः । इत्युणादिकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-209-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें