🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:03:25 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सगोत्र
sagotra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
दायाद (3.3.96) पुत्र
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सगोत्र १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक गोत्र के लोग । सजातीय ।
२. कुल । जाति ।
३. एक ही कुल का श्राद्ध, पिंड, तर्पण करनेवाला व्यक्ति (को॰) ।
४. दूर का संबंधी (को॰) ।
सगोत्र २ वि॰ एक ही कुल में उत्पन्न । बंधु [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स—गोत्र mfn. being of the same family or kin, related to (gen. or comp.), Br.; Gaut. &c.
स—गोत्र m. a kinsman of the same family (one sprung from a common ancestor or one connected by funeral oblations of food and water), Āp.; Mn.; MBh. &c.
a distant kinsman, L.
स—गोत्र n. a family, race or lineage, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1125,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सगोत्र a. Being of the same family or kin, related. --त्रः 1 A kinsman sprung from a common ancestor; तत्रमवतो युष्मत्सगोत्रस्य कण्वस्यापराद्धोम्मि Ś. 7. --2 A kinsman of the same family, one connected by funeral oblations of food and water. --3 A distant kinsman. --त्रं Family, race, lineage.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1076-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सगोत्रं, क्ली, (समानं गात्रमिति । समानस्य सः ।) कुलम् । यथा, -- “कुलं गौत्रं सगोत्रञ्च तुल्यगोत्रे निगद्यते ।” इति शब्दरत्नावली ॥
सगोत्रः, पुं, (समानं गोत्रमस्य । “ज्योतिर्जन- पदरात्रीति ।” ६ । ३ । ८५ । इति समानस्य सः ।) ज्ञातिः । यथा, -- “सगोत्रबान्धवज्ञातिबन्धुस्वस्वजनाः समाः ॥” इत्यमरः ॥ (यथा, मनुः । ९ । १९० । “संस्थितस्यानपत्यस्य सगोत्रात् पुत्रमाहरेत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-210-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सगोत्र" आता है (4)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें