🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:14:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समाहित
samāhita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समाहित १ वि॰ [सं॰]
१. रोका हुआ । पकड़ा हुआ । अधिकृत ।
२. जोड़ा हुआ । लगाया हुआ । जैसे,—आग में ईंधन ।
३. संयो- जित ।
४. संकलित ।
५. संचित किया हुआ ।
६. व्यवस्थित ।
७. प्रतिपादित किया हुआ । प्रतिपन्न ।
८. स्वीकार किया हुआ ।
९. समंजित । जिसमें सामंजस्य स्थापित किया गया हो ।
१०. दबाया हुआ । कम किय हुआ । जैसे,—उठता हुआ स्वर ।
११. तै किया हुआ (को॰) ।
१२. शांत (मन) (को॰) ।
१३. प्रवृत्त । लीन (को॰) ।
१४. सुपुर्द किया हुआ (को॰) ।
१५. समान । सदृश । अनुरूप (को॰) ।
१६. समभाव का । एक ही जैसा (को॰) ।
१७. समध्वनित । संवादी । संगत (को॰) ।
१८. भेजा हुआ । प्रेषित (को॰) । यौ॰—समाहितधी, समाहितबुद्धि, समाहितमति = स्थिर बुद्धि । समाहितमना (मनस्) = स्थिर चित्त ।
समाहित २ संज्ञा पुं॰
१. एकाग्रचित्त होना । एकनिष्ठता ।
२. वह व्यक्ति जिसकी बुद्धि पुण्यमय हो । पुण्यात्मा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-आहित mfn. put or held together, joined, assembled, combined, united (pl. ‘all taken together’), ŚBr.; MBh. &c.
joined or furnished or provided with (instr. or comp.), ib.
put to, added (as fuel to fire), AV.
put or placed in or upon, directed, applied, fixed, imposed, deposited, entrusted, delivered over, ib. &c. &c.
composed, collected, concentrated (as the thoughts upon, with loc.)
one who has collected his thoughts or is fixed in abstract meditation, quite devoted to or intent upon (with loc.), devout, steadfast, firm, Up.; MBh. &c.
put in order, set right, adjusted, R.
suppressed, repressed, lowered (as speech), L.
made, rendered, Hariv.
completed, finished, ended, MBh.
concluded, inferred, demonstrated, established, L.
granted, admitted, recognised, approved, Āpast.; Hariv.
corresponding or equal to, like, resembling (comp.), R.; Hariv.
harmonious, sounding faultlessly, L.
सम्-आहित m. a pure or holy man, MW.
सम्-आहित n. great attention or intentness, MW.
(in rhet.) a partic. kind of comparison, Vām. iv, 3, 29
सम्-आहित See p. 1160, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1160,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समाहित p. p. 1 Brought together, assembled. --2 Adjusted, settled. --3 Composed, collected, calm (as mind.). --4 Intent on, absorbed in, concentrated. --5 Finished. --6 Agreed upon. --7 Arranged, disposed. --8 Inferred. --9 Accomplished, finished. --10 Deposited, entrusted; see समाधा also. --तः A holy man. --तं Intentness, intent devotion (to any object).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1098-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समाहित त्रि० सम् + आ + धा--क्त । १ कृतसमाधौ २ आहिते ३ प्रतिज्ञाते मेदि० ४ निष्पन्ने धरणिः ५ शुद्धे शब्दच० । ६ कृतसमाधाने । भावे क्त । ६ समाधाने न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5235,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समाहितः, त्रि, (सम् + आ + धा + क्तः ।) समा- धिस्थः । (यथा, देवीभागवते । १ । १७ । ६६ । “स्नात्वा प्रातःक्रियां कृत्वा पुनरास्ते समा- हितः ॥”) उक्तसिद्धान्तः । आहितः । निर्विवादीकृतः । प्रतिज्ञातः । इति मेदिनी ॥ निष्पन्नः । इति धरणिः ॥ शुचौ, पुं । इति शब्दरत्नावली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-275-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समाहित" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें